بررسی برخی روایات نقل شده از شیخ مفید در مورد جسارت به حضرت زهرا (سلام الله علیها)

در كتاب اختصاص از عبد اللّه بن سنان از امام صادق عليه السّلام روايت مى‌كند كه آن حضرت فرمود:    ابو بكر نوشته‌اى در ردّ فدك براى زهرا عليها السّلام نوشت. زهرا عليها السّلام در حالى كه نوشته را در دست داشت، از نزد ابو بكر بيرون آمد. عمر در راه به او رسيد. گفت: دختر محمّد! اين نوشته چيست كه در دست توست؟ فرمود: نوشته‌اى است كه ابو بكر در ردّ فدك برايم نوشته است. گفت: بده به من. زهرا عليها السّلام حاضر نشد نوشته را به او بدهد. عمر لگدى به زهرا عليها السّلام كه فرزند پسرى به نام محسن در شكم داشت، كوبيد. در اثر اين ضربه، زهرا عليها السّلام محسن را سقط كرد. سپس عمر، او را سيلى زد. گويى هم اكنون به گوشواره‌هاى گوشش مى‌نگرم كه در اثر آن سيلى شكست. سپس نوشته را برداشت و پاره كرد. زهرا عليها السّلام به خانه رفت و هفتاد و پنج روز در اثر ضربتى كه عمر به او زد، مريض بود تا اينكه از دنيا رفت(1)

در همين كتاب، روايت ديگرى آورده كه مى‌گويد: خليفۀ دوم، لگدى به در خانه كوبيد و آن را شكست. او لگدى به زهرا عليها السّلام زد. فاطمه عليها السّلام در اثر اين ضربه، فرزندش محسن را سقط كرد(2)  در حديث ديگرى در همين كتاب آمده: امام صادق عليه السّلام فرمود: «و قاتل امير المؤمنين و قاتل فاطمة و قاتل المحسّن و قاتل الحسن و الحسين»(3)

چنين بدست مى‌آيد كه مفيد اين كتاب را از كتاب الاختصاص ابن عمران گزينش كرده است. بنابراين، انتخاب اين حديث از ميان ساير روايات، نشانگر آن است كه شيخ مفيد مزيّتى در آن ديده كه باعث شده آن را بر اخبار ديگر ترجيح دهد.

شيخ مفيد رحمه اللّه از ماجراى زهرا عليها السّلام در چندين مورد از كتابهاى ديگرش سخن گفته است. ملاحظه كنيد:

الف: گنجى شافعى به نقل از شيخ مفيد رحمه اللّه: «او بر گفته‌هاى جمهور افزوده كه فاطمه عليها السّلام پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پسرى سقط كرد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله او را محسن ناميده بود. اين مطلب نزد هيچ يك از ناقلان جز ابن قتيبه وجود ندارد» . (4) 

بنابراين گنجى، اعتقاد به سقط محسن را دقيقا به شيخ مفيد رحمه اللّه نسبت مى‌دهد مگر اينكه منظورش اشاره به بيان مفيد در ارشاد باشد. مع ذلك احتمال قوى مى‌دهيم كه به مطلب اختصاص اشاره كرده است. ما به گنجى مى‌گوييم: يك مراجعه ساده به متون منقول از اهل نقل آشكار مى‌سازد كه بسيارى از ناقلان غير از ابن قتيبه هم اين مطلب را نقل كرده‌اند

ب: شيخ مفيد در مقنعه-يك كتاب در فقه شيعه-و در كتاب مزار، زيارت صديقه طاهره عليها السّلام را آورده است. اين زيارت تصريح دارد كه آن حضرت شهيده است: «السّلام عليك ايتها البتول الشهيدة الطاهرة»  (5) آيا شهادت او جز تازيانه‌هايى كه از اينان خورد، علّت ديگرى دارد؟ آيا در اثر يك بيمارى به شهادت رسيد يا به سبب يك حادثه مثل سقوط از بام خانه يا اينكه به وسيله يك ناشناس ترور شد؟ ! !.

ج: مفيد، تلاش دار و دسته حكومت براى به آتش كشيدن خانه زهرا عليها السّلام را در كتاب امالى، از جعابى، از عباس بن مغيره، از احمد بن منصور رمادى، از سعيد بن عفير، از ابن لهيعه، از خالد بن يزيد، از ابو هلال، از مروان بن عثمان روايت كرده كه گفت: «هنگامى كه مردم با ابو بكر بيعت كردند، على عليه السّلام و زبير و مقداد وارد خانه فاطمه عليها السّلام شدند و از بيرون آمدن خوددارى كردند. عمر بن خطاب گفت: خانه را بر رويشان به آتش زنيد. زبير شمشير به دست بيرون آمد. . .

على عليه السّلام به سوى عاليه بيرون رفت. ثابت بن قيس بن شماس در راه به او رسيد، گفت: تو را چه شده يا ابا الحسن؟ ! فرمود: مى‌خواستند خانه‌ام را به رويم آتش زنند و ابو بكر بالاى منبر بود و مردم با او بيعت مى‌كردند ولى از اين اقدام جلوگيرى و به آن اعتراض نكرد. . .» ثابت گفت: دست از تو بر نمى‌دارم تا در راه تو كشته شوم. با هم به راه افتادند و به مدينه برگشتند. فاطمه عليها السّلام را ديدند كه در كنار در خانه‌اش ايستاده هيچ يك از آنان در خانه‌اش نبود و مى‌گفت: «هرگز مردمى بدتر از شما نديدم، جنازۀ رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را در برابرمان رها كرديد و كارتان را تمام نموديد و ما را اميرتان نكرديد، با ما كرديد آنچه كرديد و (6) برايمان حقى قائل نشديد. . .»اين حديث به تلاش آنان براى وارد شدن به خانه زهرا عليها السّلام و تعدّى به اهل آن، تصريح دارد. چه حضرت عليه السّلام فرمود: «ابو بكر بالاى منبر بود، و مردم با او بيعت مى‌كردند ولى از اين اقدام جلوگيرى و به آن اعتراض نكرد. . .» بايد هجومى در كار باشد تا نياز به جلوگيرى داشته باشد و تعدّى‌اى كه نياز به اعتراض اين عبارت «مى‌خواستند. . . آتش زنند» نيز مى‌رساند كه آنان از اين جهت تلاش كردند و مثلا هيزم آوردند. خصوصا جمله‌اى كه حضرت دربارۀ ابو بكر فرمود كه «از اقدام جلوگيرى و به آن اعتراض نكرد» . يعنى: آنان را از اقدام براى آتش زدن خانه بازنداشت. بنابراين مسأله فقط تهديد زبانى نبوده است. مؤيد اين مطلب واژۀ «ارادوا: مى‌خواستند» است و الاّ مى‌فرمود: «هددوا: تهديد كردند» .

اين روايت همچنين تصريح دارد خانه‌اى كه مورد هجوم قرار دادند، در داخل مسجد و در مقابل منبر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله قرار داشت. جايى كه ابو بكر پس از بازگشت از سقيفه بالاى آن نشسته بود و يارانش مردم را براى بيعت با او مجبور مى‌كردند.

پس در مقابل چشمان او ماجراى خانۀ فاطمه عليها السّلام اتّفاق افتاد و او نه آنان را از اين اقدام وقيحانه بازداشت و نه به كارشان اعتراض كرد.

واضح است كه قبر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در خانۀ فاطمه عليها السّلام بود نه در خانۀ عايشه  (7)آنان نه حرمت قبر آن حضرت را مراعات كردند، نه حرمت مسجد، نه حرمت خانه زهرا، و نه حرمت شخص زهرا عليها السّلام را.

د: مفيد رحمه اللّه در كتاب الجمل مى‌گويد

هنگامى كه عده‌اى از بنى هاشم و ديگران در گريز از ابو بكر و اظهار مخالفت با او در خانۀ فاطمه عليها السّلام جمع شدند، عمر بن خطاب، قنفذ را فرستاد و گفت: آنان را از خانه بيرون كن. اگر بيرون نرفتند، هيزمها را در كنار در جمع كن و به آنان اعلام نما كه اگر براى بيعت بيرون نيايند، خانه را بر رويشان آتش خواهم زد.

سپس خودش با گروهى از جمله مغيرة بن شعبه ثقفى، و سالم غلام ابو حذيفه، به راه افتادند تا به در خانۀ على عليه السّلام رسيدند. عمر ندا داد: فاطمه دختر رسول خدا! كسانى را كه به خانه‌ات پناهنده شده‌اند بيرون كن تا بيعت كنند و درآنچه مسلمانان وارد شده‌اند، داخل شوند و الاّ به خدا سوگند آنان را به آتش مى‌كشم. اين حديث مشهور است.»  (8) 


 1 ) الاختصاص، ص  ١٨۵ ؛ بحار الانوار، ج  ٢٩ ، ص  ١٩٢ 

 2 ) ر. ك: الاختصاص، ص  ٣۴۴ ؛ بحار الانوار، ج  ٢٩ ، ص  ١٩٢ ؛ ج  ٢٨ ، ص  ٢٢٧ ؛ ج  ٧ ، ص  ٢٧٠ 

 3 ) الاختصاص، ص  ٣۴۴ ؛ كامل الزيارات، ص  ٣٢٧ ؛ بحار الانوار، ج  ٧ ، ص  ٢٧٠ ؛ ج  ٨ ، ص  ٢١٣ 

4) كفاية الطالب، ص  ۴١٣ .

5) المقنعه، ص  ۴۵٩ ؛ ر. ك: بحار الانوار، ج  ٩٧ ، ص  ١٩۵ ؛ البلد الامين، ص  ١٩٨ .

6)امالى، صص  ۵٩ - ۶٠ .

 7)ر. ك: دراسات و بحوث فى التاريخ و الاسلام، ج  ١ ، ص  ١۶٩ .

8)الجمل، چ جديد، صص  ١١٧ - ١١٨ .


 
تمامی حقـوق نزد پایگاه اطلاع رسانی مسجد قبا محفوظ می باشد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید