تفسیر سوره یونس آیات ۱۰۷ و ۱۰۸ یکشنبه ۱۳۹۷/۰۹/۲۵ جلسه ۶۹ مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

کسی هم که مؤمن است و کارهای خوب انجام می‌دهد، آنجا خوش است؛ قصر و نهر و حور دارد. نگو حورالعین مثل زنان همین دنیا هستند. آنجا هیچ آلودگی و کثافتی نیست. حتماً تفسیر سورۀ واقعه شهید آیت‌اللّه دستغیب را بخوانید. ایشان دربارۀ نعمت‌های بهشتی، مخصوصاً حورالعین روایات زیبایی آورده، از جمله اینکه اگر یکی از آنها را در این دنیا بیاورند، همه غش می‌کنند و نمی‌توانند جمالش را تحمل کنند. این فقط حورالعین است؛ حال جمال خدای تعالی که اصلِ آن است، چگونه است! البته به این زودی‌ها نصیب نمی‌شود. وصالِ حورالعین زحمت بسیار دارد؛ وصال خدای تعالی که جای خود دارد.

 

 بسم اﷲ الرحمن الرحیم

 

تفسیر سوره یونس آیات ۱۰۷ و ۱۰۸

یکشنبه ۱۳۹۷/۰۹/۲۵  جلسه ۶۹

مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

 


 دانلود فایل صوتی


مشاهده و دانلود فیلم جلسه

 

 

 

وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ وَ إِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصيبُ بِهِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ (۱۰۷)

اگر خداوند ضرری به تو برساند، کسی جز او برطرف کنندۀ آن نیست و اگر خیری برای تو بخوهد، کسی مانع فضل او نیست. آن را به هرکدام از بندگانش بخواهد، می‌رساند و او آمرزنده و مهربان است.

 

قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدى‏ فَإِنَّما يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكيلٍ (۱۰۸)

بگو ای مردم! بی‌گمان حق از طرف پروردگارتان برای شما آمد؛ پس هرکس هدایت شد، برای خود هدایت شده و هرکس گمراه شد، به زیان خود گمراه می‌شود و من وکیلِ شما نیستم.

 

«وَ إِنْ» و اگر «يَمْسَسْكَ» برساند به تو «اللَّهُ» خداوند جلّة‌عظمته «بِضُرٍّ» ضرری «فَلا كاشِفَ» برطرف کننده‌ای نیست «لَهُ» برای آن ضرر «إِلاَّ هُوَ» جز خودِ او «وَ إِنْ» و اگر «يُرِدْكَ» اراده کند برای تو «بِخَيْرٍ» خیری را «فَلا رَادَّ» بازدارنده و مانعی نیست «لِفَضْلِهِ» برای فضل و بخششِ او. «يُصيبُ بِهِ» آن (فضل) را می‌رساند «مَنْ يَشاءُ» به هرکس بخواهد «مِنْ عِبادِهِ» از میان بندگانش «وَ هُوَ» و او «الْغَفُور» آمرزنده، بخشاینده «الرَّحيمُ» مهربان است.

«قُلْ» بگو «يا أَيُّهَا النَّاسُ» ای مردم! «قَدْ» بی‌تردید، یقیناً، قطعاً «جاءَكُمُ» برای شما آمد «الْحَقُّ» حق (مظاهر و مصادیق حق) «مِنْ رَبِّكُمْ» از طرفِ پروردگارتان «فَمَنِ» پس هرکس «اهْتَدىٰ» هدایت شد‏ «فَإِنَّما يَهْتَدي» هدایت شده «لِنَفْسِهِ» برای خودش (نفعِ هدایتش به خودش می‌رسد) «وَ مَنْ» و هرکس «ضَلَّ» گمراه شد «فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها» به زیانِ خود گمراه می‌شود «وَ ما أَنَا» و من نیستم «عَلَيْكُمْ بِوَكيلٍ» وکیلِ شما.

وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ؛ نظیر این آیه در سوره‌های زمر و شوری و سوره‌های دیگر نیز آمده است. اگر خدا بخواهد ضرری به کسی برسد، احدی نمی‌تواند آن را برطرف کند. ضرر گاهی فردی و گاهی اجتماعی است و هم جنبۀ ظاهری دارد و هم جنبۀ باطنی.

ضررِ فردی و ظاهری مثل کم شدن مال یا ورشکسته شدن یا اینکه تهمتی به انسان بزنند یا خانواده و متعلقینش دچار رنج و ناراحتی شوند یا خودش از جهت بدنی آسیبی ببیند. آیا این ضررها علتِ مشخصی دارد؟ ‌بله؛ علت‌های آن از دو جهت می‌تواند باشد؛ یکی به‌خاطرِ گناهان و دیگری برای بالا بردن درجه و مقامِ معنوی انسان که البته این جهت مخصوصِ مؤمنانی است که در حال پیشرفت معنوی هستند.

خدای تعالی در سورۀ شوری می‌فرماید:

﴿وَ ما أَصابَكُمْ‏ مِنْ‏ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْديكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثير﴾[1]

«هر مصیبی به شما می‌رسد، دستاوردِ خودتان است و از بسیاری درمی‌گذرد.»

بعضی از مصیبت‌هایی که به انسان می‌رسد -نه همۀ آنها- به‌خاطرِ گناهان و غفلت‌های خودِ اوست. در بُعدِ اجتمعاعی هم برخی بلاها و مصیبت‌های ظاهری؛ مثل خشکسالی، زلزله، سیل، اختلافاتِ جمعی و... به‌خاطرِ گناهانی است که در میان مردم رواج می‌یابد.

فَلا كاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ؛‌ وقتی خدا می‌فرماید اوست که باید این مصیبت‌ها و گرفتاری‌ها را از بین ببرد، یعنی شخص یا جامعه‌ای که به‌خاطرِ گناه گرفتارِ بلا شده، اگر توبه کند و بازگردد، بلا رفع می‌شود. توجه به خدای تعالی در هر حال برطرف کنندۀ گرفتاری‌هاست.

امّا بعضی ضررهای ظاهری به‌خاطرِ گناه و غفلت نیست، بلکه از این جهت است که شخص طلب و خواستِ بالایی دارد و خداوند برای بالا بردنِ او مبتلایش می‌کند؛ مثلاً فقیر می‌شود، ولی این فقر برایش نعمت است که اگر بفهمد و تحمل کند و به خدای تعالی توجه داشته باشد، خداوند عنایت‌های دیگری به او می‌کند و باطنِ این ضرر برایش می‌شود بهشت.

در اجتماع هم همین‌طور؛ گاهی فهمِ مردم بالا می‌رود و جامعه طالبِ پیشرفتِ معنوی می‌شود. در این مسیر ضررهای ظاهری که به آنها می‌رسد، در واقع نعمت است. مثل شهدایی که اوایل انقلاب می‌دادیم؛ این مصیبت، نوعی نعمت بود که فرج به‌دنبال داشت و خدای تعالی اسارت را از مردم برداشت.

البته خداوند به‌اندازۀ ظرفیتِ افراد آنها را مبتلا می‌کند و هرگز بلاهای انبیاء و ائمه را به مردم عادی که تحملشان کمتر است، بار نمی‌کند. از همین رو پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله فرمود:

«مَا أُوذِيَ‏ نَبِیٌّ مِثْلَ مَا أُوذِيت‏»[2]

«هیچ پیامبری مثل من اذیت نشد.»

هرچه درجۀ انسان نزد خدا بالاتر باشد، ناراحتی‌ها بیشتری می‌بیند. هیچ‌کدام از پیامبران و ائمۀ علیهم‌السلام بدون بلا نبودند.

وَ إِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ؛ خیر و خوبی هم به همین نحو است و جنبۀ ظاهری و باطنی دارد؛ مثلاً مال هنگفتی نصیبِ شخص مؤمن می‌شود. این مال می‌تواند برای او خیر باشد، اگر همۀ آن را برای خود نخواهد و بخشی از آن را انفاق کند و صلۀ رحم به‌جا آورد! علامت خیر بودن این مال همین است.

خیرهایی که نصیبِ اجتماع هم می‌شود، همین‌طور است. برای حفظِ این خیرات باید شاکرِ خدا بود.

﴿لَئِنْ شَكَرْتُمْ‏ لَأَزيدَنَّكُمْ﴾[3]

«اگر شکر کنید، بر شما می‌افزایم.»

نفسِ شکرگزاری دلیل خیر بودن نعمت است. خدا هم نعمتی را که داد، به این زودی پس نمی‌‌گیرد. شکرِ نعمت‌های اجتماعی، توسل و توجه به خدای تعالی است.

مال و مقام و نعمت‌های دنیا همیشه هم خیر نیست. باید دید انسان چطور از آن استفاده می‌کند و با داشتنِ آنها چه ویژگی‌هایی از خود بروز می‌دهد. اگر از مقامش استفادۀ شخصی نکند؛ احتیاجات مردم را برطرف کند و آنها را به‌سوی خدای تعالی سوق دهد، برایش خیر است، والّا اگر به شخص‌پرستی و دنیاطلبی بیفتد، گرفتاری‌های بزرگی دامنگیرش می‌شود.

وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيم؛ این غفور و رحیم، هم برای ضرر است و هم برای نفع. در ضرر غفران و بخشندگی خدای تعالی را می‌طلبیم؛ چراکه شاید علت ضرر گناهانِ ما باشد. در خیر و فضل نیز رحمت و مهربانی او شامل حال ما شده است.

در مجموع آیه به کسی که اهل توحید است و می‌خواهد از شرک بیرون بیاید، می‌فرماید: نباید چشمت به افراد و اسباب باشد! اگر کسی نعمتی داد و عنایتی کرد یا بلایی دفع نمود، قبل از هرچیز توجه‌ات به خدا باشد و شکرِ او کن، بعد هم از واسطۀ نعمت تشکر کن. اگر هم کسی آسیب و زیانی رساند، اول بگو الهی شکر؛ حتماً برایم خوب بوده. [تأملی کن و وجه تنبّه آن را پیدا کن!] بعد هم اگر لازم بود، حقِ خود را بگیر و شخصِ خاطی را ادب کن. منظور اینکه خیر و شرّ را از خدا ببین و همه را برای خود خیر بدان؛ یعنی مسبب را لحاظ کن. این توحید است.

خدا توفیق دهد از اسباب بیرون بیاییم. این نفس تا بتواند اسباب را پاره کند و مسببِ اصلی را ببیند، خیلی طول می‌کشد. اگر حالِ خوبی هم پیدا شود، حال است و زود رفع می‌شود. مقام شدنش ادعایی نیست. هرکسی نمی‌تواند بگوید من خدابین شده‌ام و از سبب گذشته‌ام و فقط مسبب را می‌بینم. اگر کسی چنین ادعایی کند، امتحاناتی برایش پیش می‌آید تا معلوم شود راست می‌گوید یا خیر. در امتحانات برای خود شخص هم واضح می‌شود؛ اگر اشتباه کرده، مچش باز می‌شود و از اشتباه بیرون می‌آید.

قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُم؛ ای مردم حق از جانب پروردگارتان برای شما آمد. این آیه بیانگرِ اختیارِ انسان است.

از مصادیقِ حق، یکی قرآن است که از طرفِ پروردگار راه هدایت را به انسان نشان می‌دهد. خدای تعالی هم بشر را خلق کرده، هم او را هدایت می‌کند؛

﴿قالَ رَبُّنَا الَّذي أَعْطى‏ كُلَّ شَي‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَ‏ هَدىٰ﴾[4]

«گفتند پروردگار ما کسی است که لازمۀ آفرینشِ هر چیزی را به او داد و سپس هدایت کرد.»

خدای تعالی توحیدِ خود را درون هرکسی قرار داده، لکن باید آن را ظاهر کند.

﴿فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتي‏ فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها﴾[5]

«روى خود را به‌سوى آيينِ خالصِ پروردگار كن! سرشتى كه خداوند مردم را بر آن آفريده است.»

در همین سورۀ یونس هم پیش از این فرمود:

﴿وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنيفاً وَ لا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكين﴾[6]

«و روی خود را به‌سوی دینی خالص کن و هرگز از مشرکان نباش!»

پس یکی از معانی حق همین قرآن است که همه‌چیز در آن بیان شده است؛

﴿وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِ‏ شَيْ‏ءٍ﴾[7]

«و این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگرِ همه‌چیز است.»

﴿وَ لا حَبَّةٍ في ظُلُماتِ الاْرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ اِلّا في كِتابٍ مُبين﴾[8]

«و دانه‌اى در تاريكى‌هاى زمين و هيچ تر و خشكى نيست، مگر آنكه در كتاب مبين (قرآن) ثبت است.»

معاویه به امام حسن علیه‌السلام گفت: قرآن می‌فرماید «وَ لا رَطْبٍ‏ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبينٍ» و شما ادعا می‌کنید همۀ قرآن را می‌دانید، حال بفرمایید قرآن دربارۀ ریشِ من و ریشِ شما چه می‌گوید؟ محاسنِ شریفِ امام پرپشت بود و ریشِ معاویه کم‌پشت و جسته و گریخته.

امام علیه‌السلام در جوابِ او این آیه را تلاوت فرمود: «وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِى خَبُثَ لَا يَخرُجُ إِلَّا نَكِدا» یعنی زمینِ پاکیزه گیاهش به اذن پروردگارش می‌روید، امّا زمینِ خبیث و بدطینت جز گیاه ناچیز و کم‌ارزش چیزی از خود بیرون نمی دهد.

معاویه از این جواب شرمنده شد و سر به زیر انداخت.

آری در قرآن همه‌چیز بیان شده، امّا چه کسی می‌تواند آن را استخراج کند؟

قرآن کریم در دو سورۀ نحل و انبیاء می‌فرماید:

﴿فَسْئَلُوا أَهْلَ‏ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون﴾

«اگر نمی‌دانید، از اهل ذکر بپرسید!»

امام رضا علیه‌السلام فرمود «اهل الذکر» ما هستیم.

علما گفتند: مراد دانشمندان يهود و نصارى است.

فرمود: آيا چنين چيزى رواست؟ به اين ترتيب آنان ما را به دين خود فرا مى‏خوانند و مى‏گويند دينشان بهتر از اسلام است.

سپس فرمود: مقصود از «ذكر» پيامبر است و ما «اهل» و خاندان او هستيم و اين در كتاب خدا روشن است، آنجا که فرمود: ﴿فَاتَّقُوا اللَّهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ مُبَيِّناتٍ﴾ (اى خردمندان از خدا پروا كنيد. به‌راستى خداوند به‌سوى شما ذكری فرستاده است، پيامبرى كه آيات روشنگر الهى را بر شما مى‏خواند) پس «ذكر» پيامبر خداست و ما «اهل» و خاندانش هستیم.[9]

منظور اینکه باید تفسیر قرآن را از ائمۀ اطهار علیهم‌السلام بگیریم. ایشان اهل ذکر هستند. امام صادق علیه‌السلام فرمود من هرچه می‌گویم از قرآن است. راوی در همان مجلس چهار سؤال پرسید و عرض کرد پاسخ این سؤالات در کجای قرآن است؟

حضرت نیز همه را پاسخ داد و آیۀ مربوط به هرکدام را تلاوت فرمود.

بنابراین حق علاوه بر قرآن، رسول خدا و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام هستند که مبین و مفسرِ قرآن‌اند. کسی که دنبال ایشان است و محبّتشان را در دل دارد، باید از دستوراتشان اطاعت کند. خدای تعالی علامت محبّت را تبعیت معرفی فرموده است؛

﴿قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُوني يُحْبِبْكُمُ اللّهُ﴾[10]

«بگو: اگر خدا را دوست مى‌داريد، از من پيروى كنيد تا خدا هم شما را دوست بدارد!»

اگر می‌گوییم «یا حسین» و سینه می‌زنیم و گریه می‌کنیم و دل‌شکسته می‌شویم، باید ببینیم امام حسین علیه‌السلام چه گفته؛ چه کرده و زندگی‌اش چگونه بوده! اگر راست می‌گوییم، باید تابع او باشیم.

او فرمود: «أُرِيدُ آمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهَى عَنِ الْمُنْكَر» می‌خواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم. ت

البته وجوب این فریضه منوط به شرایطی است؛ از جمله شخص آمر باید احکام را بداند؛ احتمال تأثیر بدهد؛ ضرر جدی جانی و مالی و آبرویی برایش نداشته باشد. کسانی که شعاعِ اجتماعی وسیع‌تری دارند، گاهی باید امر به معروف و نهی از منکر کنند، ولو ضررهایی برایشان داشته باشد.

وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها؛ بنده و شما وقتی تابع قرآن شدیم و واجبات را انجام دادیم و حرام را ترک کردیم، منّتی بر خدا ندرایم. این‌ها برای خودت است و اول از همه خودت نفع می‌‌بری. پس نگو خدایا من چقدر نماز خواندم و چه کارهای خیری انجام دادم و حتماً باید بهشت را به من بدهی! اگر برای خدا باشد، می‌بیند و عنایت می‌کند، دیگر منّت برای چه؟

اگر هم کسی اعتنا نکرد؛ واجبات را انجام نداد؛ حرام را ترک نکرد و گفت فعلاً حالش نیست یا قهر کرد و رو برگرداند، خودش ضرر می‌کند. خدای تعالی نیازی به کسی ندارد؛ نیازی به طاعت و عبادت مخلوقاتش ندارد؛

گر جملۀ کائنات کافر گردند               بر دامن کبریاش ننشنید گرد

خدای تعالی در عینِ غنا و بی‌نیازی، آماده است برای عنایت کردن به آنها که رو به او کنند.«یَا بَاسِطَ الْیَدَیْنِ بِالْعَطِیَّة» (اى خدایى كه دو دستِ ‏عطا و بخششت همیشه باز است)

هر کسی گناه کرد و دنبالِ خلاف رفت، برای خودش هیزم جمع کرده، خودش را می‌سوزاند. می‌گوید می‌خواهم خودم را بسوزانم؛ بسوزان! می‌گوید می‌میرم، تمام می‌شود؛ بله اینجا می‌میری، ولی آنجا مردنی در کار نیست؛ عذاب و سختی و تاریکی است و تمامی ندارد!

کسی هم که مؤمن است و کارهای خوب انجام می‌دهد، آنجا خوش است؛ قصر و نهر و حور دارد. نگو حورالعین مثل زنان همین دنیا هستند. آنجا هیچ آلودگی و کثافتی نیست. حتماً تفسیر سورۀ واقعه شهید آیت‌اللّه دستغیب را بخوانید. ایشان دربارۀ نعمت‌های بهشتی، مخصوصاً حورالعین روایات زیبایی آورده، از جمله اینکه اگر یکی از آنها را در این دنیا بیاورند، همه غش می‌کنند و نمی‌توانند جمالش را تحمل کنند. این فقط حورالعین است؛ حال جمال خدای تعالی که اصلِ آن است، چگونه است! البته به این زودی‌ها نصیب نمی‌شود. وصالِ حورالعین زحمت بسیار دارد؛ وصال خدای تعالی که جای خود دارد.

 

[1] ـ شوری، ۳۰.

[2] ـ کشف‌الغمه، ۲، ۵۳۷.

[3] ـ ابراهیم، ۷.

[4] ـ طه، ۵۰.

[5] ـ روم، ۳۰.

[6] ـ یونس، ۱۰۵.

[7] ـ نحل، ۸۹.

[8] ـ انعام، ۵۹.

[9] ـ تحف‌العقول، ۴۳۵.

[10]ـ آل‌عمران، 31.


 
تمامی حقـوق نزد پایگاه اطلاع رسانی مسجد قبا محفوظ می باشد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید