بیست و دوم رمضان المبارک ۱۴۳۹ - ۱۳۹۷ پنجشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۱۷ مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در خطبه سوم (خطبه شقشقیه) فرمودند وقتی عمر شورای تعیین خلیفه برای بعداز خود تشکیل داد، گفت اگر کسی را معین کنم، به ابوبکر اقتدا کرده‌ام؛ اگر کسی را معین نکنم، به پیامبر اقتدا کرده‌ام، این درحالی بود که او واقعۀ غدیر خم را به‌یاد داشت و جزء اولین کسانی بود ‌که ولایت امیرالمؤمنین را تبریک گفت.

 

 بسم اﷲ الرحمن الرحیم

 

بیست و دوم رمضان المبارک ۱۴۳۹ - ۱۳۹۷

پنجشنبه  ۱۳۹۷/۰۳/۱۷ 

مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

 


 دانلود فایل صوتی


مشاهده و دانلود فیلم جلسه

 

 

در حکمت ۱۴۷ نهج‌البلاغه می‌‌خوانیم:

قَالَ كُمَيْلُ بْنُ زِيَادٍ أَخَذَ بِيَدِي أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِیُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیه‌السلام فَأَخْرَجَنِي إِلَى الْجَبَّانِ فَلَمَّا أَصْحَرَ تَنَفَّسَ الصُّعَدَاءَ ثُمَّ قَالَ‏ «يَا كُمَيْلَ بْنَ زِيَادٍ إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ أَوْعِيَةٌ فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا فَاحْفَظْ عَنِّي مَا أَقُولُ لَكَ‏ النَّاسُ ثَلَاثَةٌ فَعَالِمٌ رَبَّانِیٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلَى سَبِيلِ نَجَاةٍ وَ هَمَجٌ رَعَاعٌ أَتْبَاعُ كُلِّ نَاعِقٍ يَمِيلُونَ مَعَ كُلِّ رِيحٍ لَمْ يَسْتَضِيئُوا بِنُورِ الْعِلْمِ وَ لَمْ يَلْجَئُوا إِلَى رُكْنٍ وَثِيقٍ‏ يَا كُمَيْلُ الْعِلْمُ خَيْرٌ مِنَ الْمَالِ الْعِلْمُ يَحْرُسُكَ وَ أَنْتَ تَحْرُسُ الْمَالَ وَ الْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُوا عَلَى الْإِنْفَاقِ وَ صَنِيعُ الْمَالِ يَزُولُ بِزَوَالِهِ‏ يَا كُمَيْلَ بْنَ زِيَادٍ مَعْرِفَةُ الْعِلْمِ دِينٌ يُدَانُ بِهِ بِهِ يَكْسِبُ الْإِنْسَانُ الطَّاعَةَ فِي حَيَاتِهِ وَ جَمِيلَ الْأُحْدُوثَةِ بَعْدَ وَفَاتِهِ وَ الْعِلْمُ حَاكِمٌ وَ الْمَالُ مَحْكُومٌ عَلَيْهِ‏ يَا كُمَيْلُ هَلَكَ خُزَّانُ الْأَمْوَالِ وَ هُمْ أَحْيَاءٌ وَ الْعُلَمَاءُ بَاقُونَ مَا بَقِیَ الدَّهْرُ أَعْيَانُهُمْ مَفْقُودَةٌ وَ أَمْثَالُهُمْ فِي الْقُلُوبِ مَوْجُودَةٌ هَا إِنَّ هَاهُنَا لَعِلْماً جَمّاً وَ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ لَوْ أَصَبْتُ لَهُ حَمَلَةً بَلَى أَصَبْتُ لَقِناً غَيْرَ مَأْمُونٍ عَلَيْهِ مُسْتَعْمِلًا آلَةَ الدِّينِ لِلدُّنْيَا وَ مُسْتَظْهِراً بِنِعَمِ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ وَ بِحُجَجِهِ عَلَى أَوْلِيَائِه أَوْ مُنْقَاداً لِحَمَلَةِ الْحَقِّ لَا بَصِيرَةَ لَهُ فِي أَحْنَائِهِ يَنْقَدِحُ الشَّكُّ فِي قَلْبِهِ لِأَوَّلِ عَارِضٍ مِنْ شُبْهَةٍ أَلَا لَا ذَا وَ لَا ذَاكَ‏ أَوْ مَنْهُوماً بِاللَّذَّةِ سَلِسَ الْقِيَادِ لِلشَّهْوَةِ أَوْ مُغْرَماً بِالْجَمْعِ وَ الِادِّخَارِ لَيْسَا مِنْ رُعَاةِ الدِّينِ فِي شَيْ‏ءٍ أَقْرَبُ شَيْ‏ءٍ شَبَهاً بِهِمَا الْأَنْعَامُ السَّائِمَةُ كَذَلِكَ يَمُوتُ الْعِلْمُ بِمَوْتِ حَامِلِيهِ‏»

كميل بن زياد گفت: «اميرالمؤمنين على بن ابى‌طالب علیه‌السلام دست مرا را گرفت و به صحرا برد، آن‌گاه آه اندوهناكی كشيد و فرمود: «اى كميل، اين دل‌ها مانند ظرف‌هاست و بهترينِ آنها نگاه‏دارنده‏ترينِ آنهاست، پس آنچه را برايت مى‏گويم حفظ كن! مردم سه گروه‌اند: عالم ربّانى، آموزنده‌ای بر راه نجات و مگسانى ناتوان و سرگردان كه به دنبال هر صدايى مى‏روند و با هر بادى حركت مى‏كنند. به نور دانش روشنى نيافته و به ركنى محكم پناه نبرده‏اند.

اى كميل! علم بهتر از مال است؛ زيرا علم نگهبانِ توست و مال را تو بايد نگهبان باشى. مال با بخشش كم می‌‌شود، امّا علم با بخشش بیشتر می‌‌شود. مقام و شخصيّتى كه با مال به‌دست آمده، با نابودى مال نابود مى‏شود.

اى كميل بن زياد! شناخت علم (علم الهى) دِینی است كه با آن پاداش داده مى‏شود و انسان با آن خدا را اطاعت مى‏كند و پس از مرگ نامِ نيكو به يادگار می‌‌گذارد. دانش فرمانروا و مال فرمانبر است.

اى كميل! ثروت‌اندوزان درحالی که زنده‌اند، مرده‌اند، امّا دانشمندان تا دنيا برقرار است، زنده‏اند. بدن‏هاشان در زمين پنهان، امّا يادشان در دل‏ها هميشه زنده است.

بدان كه اينجا (اشاره به سينۀ مبارکش كرد) دانش فراوانى نهفته است. كاش كسانى را مى‏يافتم كه مى‏توانستند آن را بياموزند؟ آرى شخص تيزهوشى را مى‏يابم، امّا قابل اعتماد نیست. دين را وسيلۀ دنيا قرار داده، با نعمت‏هاى خدا بر بندگانش و با حجت‏هاى الهى بر دوستانش فخر مى‏فروشد، يا کسی را می‌یابم كه تسليمِ حاملانِ حق است، امّا بصیرتِ لازم در شناخت حقيقت ندارد و با اولين شبهه، شک و ترديد در دلش ريشه مى‏زند؛ نه آن و نه اين‌ سزاوار نیستند، يا فرد ديگرى می‌‌یابم كه سخت در پى لذّت است و اختيار خود را به شهوت داده، يا آن‌كه در مال‌اندوزى حریص است. هيچ‌كدامِ این‌ها نمى‏توانند از دين پاسدارى كنند و بيشتر به چهارپايانِ چرنده شباهت دارند و چنين است كه علم با مرگِ حاملانش مى‏ميرد.»

کمیل از دوستان و شیعیان مولا علی علیه‌السلام است که آخر به‌خاطرِ همین دوستی، او را به شهادت رساندند. حضرت به او فرمود: «إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ أَوْعِيَةٌ فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا». یعنی این دل‌ها مانند ظرف‌هاست و بهترینِ آنها نگه‌دارترینشان است.

این عبارت را از چند جهت می‌‌توان معنا کرد. بعضی افراد در ناراحتی‌ها به‌شدت خود را می‌‌بازند؛ هرچند ناراحتی‌های کوچکی باشد. اگر تهمتی به او زدند یا مالش را بردند یا مریض شد یا بچه‌اش مریض شد، آن قدر خود را می‌‌بازد که نزدیک است بمیرد. «قلب» ازجهت روحی منظور است؛ یعنی روحیه‌اش خیلی ضعیف است و آن طور که باید کامل نیست، ولی عدۀ دیگری بیش‌از این هستند و می‌‌توانند خود را بیشتر بگیرند، و بعضی دیگر که عنایت خدا به آنها شده، ناراحتی‌ها و بلاها چندان تحت تأثیرشان قرار نمی‌‌دهد که ازپا بیفتند، نه به‌خاطرِ اینکه آدم‌های بی‌غم و بی‌عاری هستند، بلکه چون به جای دیگری متصل‌اند.

برخی طبیعتاً نفسشان قوی است. ممکن است ایمان و یقین داشته باشند، ولی افراد بی‌غمی هستند و خود را به بی‌خیالی می‌‌زنند. منظور حضرت این گروه نیست. امّا گروه دیگری در اثر اطاعت خدای تعالی و مواظبت بر یاد او، دلشان به خدا قوی شده، پشتوانه‌ای برای خود پیدا کرده‌اند که همان توکل به خداست؛ لذا مصیبت‌ها و ناراحتی‌هایی، نه اینکه هیچ تأثیری برایشان نداشته باشد، امّا طوری نیست که از دینشان کم کند یا بر بدنشان تأثیرِ شدید بگذارد. ممکن است تاثیرات کوچکی بگذارد و رفع شود.

سپس حضرت می‌‌فرماید: «فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا» هرکدام بیشتر خود را نگه دارند، بهتر هستند. البته باید مدتی زحمت بکشند تا خدا نصیبشان کند.

بعداز آن دربارۀ اصناف مردم فرمودند: «النَّاسُ ثَلَاثَةٌ فَعَالِمٌ رَبَّانِیٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلَى سَبِيلِ نَجَاةٍ وَ هَمَجٌ رَعَاعٌ». یک دسته، عالم ربّانی هستند؛ یک دسته یاد می‌‌گیرند و می‌‌خواهند خود را نجات دهند و یک دسته درپی هر صدایی می‌‌روند.

«عالم ربّانی» یعنی کسی‌که ازجهت دین و احکام و خصوصیات دین خبره شده، در اثر یاد خدا و تقوای الهی، خدای تعالی درجات ایمانی نصیبش کرده است؛ این یک منصب الهی است که خدا نصیب می‌‌کند و می‌‌شود «ربانی» یعنی منسوب به ربّ؛ یعنی خود را به خدای تعالی چسبانده، نفس را مهار کرده است.

«مُتَعَلِّمٌ عَلَى سَبِيلِ نَجَاة» آنها هستند که یا اول سنّشان است یا اگر میان‌سال هستند، می‌‌آموزند و عمل می‌‌کنند و به هر زحمتی شده، خود را نجات می‌‌دهند. هنوز کامل نشده اند، امّا هلاکت هم برایشان نیست.

اولین مصداق عالم ربّانی، پیامبر و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام هستند و متعلمٌ علی سبیل نجات، شیعیانشان‌اند. «هَمَجٌ رَعَاع» نیز کسانی هستند که کاری به دین و دیانت ندارند. «أَتْبَاعُ كُلِّ نَاعِقٍ يَمِيلُونَ مَعَ كُلِّ رِيحٍ». جوان‌ها و نوجوان‌ها که اول سنّشان است، مراقب باشند مبادا هر صدایی از هرجا بلند شد و شبهه‌ای انداخت، دنبالش بروند، بدون اینکه بدانند کیست و چرا جلو افتاده، کمی تأمل کنند و به هر بادی به‌سویی نروند!

«لَمْ يَسْتَضِيئُوا بِنُورِ الْعِلْمِ وَ لَمْ يَلْجَئُوا إِلَى رُكْنٍ وَثِيقٍ» نه خود نورِ علم دارند که نور از قلبشان تابش کند و نه به جای محکمی چسبیده‌اند؛ یعنی به ائمۀ اطهار علیهم‌السلام.

منظور از علم، اول علم دین است که همراه تقوا باشد. اگر کسی عالم دینی شد و به علمش عمل نکرد، در قرآن و روایات اهل‌بیت و در همین نهج‌البلاغه بسیار مذمت شده، گرفتاری‌های شدیدی خواهد داشت. در فرازهای پایانی خطبۀ ۱۱۰ نیز مولا علی علیه‌السلام از آن سخن می‌‌گویند و اشاره خواهیم کرد، ان‌شاءاللّه.

«يَا كُمَيْلُ الْعِلْمُ خَيْرٌ مِنَ الْمَالِ الْعِلْمُ يَحْرُسُكَ وَ أَنْتَ تَحْرُسُ الْمَالَ» علم بهتر از ثروت است؛ چراکه علم، اگر خدایی باشید و با تقوا همراه شود، تو را از سقوط در پرتگاه‌ نگه می‌دارد، ولی مال را تو باید نگه داری و مراقبش باشی.

«وَ الْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُوا عَلَى الْإِنْفَاق» تفاوتِ دیگرِ علم و ثروت این است که هرچه از مال خرج کنی، کم می‌‌شود. صدقات و خیرات حرفِ دیگری است، امّا هرمالی با خرج کردن کم می‌شود و دوباره باید جمع شود، امّا علم را هرچه بیشتر توضیح بدهید؛ بیان کنید؛ گفتگو و مطالعه کنید؛ بنویسید و عمر در آن بگذارید، زیاد می‌‌شود.

«وَ صَنِيعُ الْمَالِ يَزُولُ بِزَوَالِهِ‏» ‌آن‌که دنبال مال است و آن را جمع می‌‌کند، وقتی مالش از بین رفت، خودش هم از بین می‌‌رود. تا وقتی مال دارد، عده ای  احترامش می‌‌گذارند، وقتی هم مالش از بین رفت، دیگر احترامی ندارد. ولی علم این‌طور نیست؛ از بین رفتنی نیست. ممکن است در اثر پیری یا بیماری از یاد برود، امّا نورِ آن همیشه در انسان می‌‌ماند و رهایش نمی‌‌کند.

«هَلَكَ خُزَّانُ الْأَمْوَالِ وَ هُمْ أَحْيَاءٌ» کسانی که مال می‌‌اندوزند، در حالی که زنده‌اند، مثل مردگانند؛ مال روی مال می‌‌گذارند و به‌خیالشان چیزی برای خود کسب می‌‌کنند، ولی درواقع این‌طور نیست؛ هلاکت است، مخصوصاً به این جهت که نظر فقرا و بیچارگان و زیردستان به آنهاست، امّا «الْعُلَمَاءُ بَاقُونَ مَا بَقِیَ الدَّهْرُ» تا روزگار هست، علمای ربّانی هستند؛ مثل خاتِم و خاتَم انبیاء محمّد بن عبداللّه صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام که سردستۀ علمای ربّانی هستند و حتی دشمنانشان هم به فضایلِ آنها اقرار داشتند، امّا حاضر نبودند زیرِبار بروند و برای اینکه خودشان را نشان بدهند، از آنها بدگویی و بزرگی‌شان را مخفی می‌‌کردند.

«أَعْيَانُهُمْ مَفْقُودَةٌ وَ أَمْثَالُهُمْ فِي الْقُلُوبِ مَوْجُودَة» خودشان ممکن است مرده باشند، ولی روحیه و خصوصیاتشان همیشه در قلب‌ها زنده است.

«هَا إِنَّ هَاهُنَا لَعِلْماً جَمّا» سپس به سینۀ خود اشاره کرده، فرمودند: در اینجا علمی اندوخته شده و مل می‌‌زند. کاش کسی برای آموختنِ آن پیدا می‌‌کردم! البته آن علم، خواندنی نبود، علم‌الیقین و حق‌الیقین بود. فرمود کسی نیست که این‌ها را به او بدهم.

بعداز آن فرمود برخی هستند، ولی صلاحیت لازم را ندارند، حتی خودِ کمیل بن زیاد در یکی از کلمات علی علیه‌السلام از حضرت پرسید: حقیقت چیست؟ فرمود: تو را به حقیقت چکار؟‌گفت: مگر من از اصحاب سرِّ شما نیستم؟ فرمود: هستی و از آنچه خدای تعالی عنایت کرده، به تو هم تراوش می‌‌کند و از آن بهره می‌‌بری. کمیل بیشتر اصرا رکرد و گفت: آیا مثل شما مرا ناامید می‌‌کند؟ پس حضرت چند نوبت اشاراتی فرمودند که او نفهمید و هربار توضیح بیشتر خواست، دستِ آخر امیرالمؤمنین فرمود: «چراغ را خاموش کن که صبح دمید!»

 

شرح خطبه ۱۱۰

مولا علی علیه‌السلام در ادامۀ خطبۀ ۱۱۰ از ارکان دین صحبت می‌کند و می‌‌فرماید:

«وَ اقْتَدُوا بِهُدیٰ نَبِيِّكُمْ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ الْهُدیٰ وَ اسْتَنُّوا بِسُنَّتِهِ فَإِنَّهَا أَهْدَى السُّنَنِ» به هدایتِ پیامبرتان اقتدا کنید که بهترین هدایت‌هاست و آماده شوید برای عمل به سنّت پیامبرتان؛ یعنی با سنّتِ پیامبر آشنا کنید و به آن عمل کنید که بهترین سنّت‌ّهاست.

وَ اقْتَدُوا بِهُدیٰ نَبِيِّكُم؛ هدایت پیامبر چیست؟ خدای تعالی در قرآن کریم به پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله می‌‌فرماید: «إِنَّكَ لَتَهْدي إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقيمٍ»[1] (تو به صراط مستقیم هدایت می‌‌کنی) یکی از تأویلات صراط مستقیم، ولایت و دوستی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام است؛ پس اقرار ما به امامت و ولایتِ علی علیه‌السلام اقتدا به هدایت پیامبر است.

حضرات معصومین علهیم‌السلام باید واقعیات را بگویند و واقعیت این است که پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله صراط مستقیم را علی علیه‌السلام معرفی کردند و محبّت و اطاعتِ ایشان را محبّت و اطاعتِ خود و خدای تعالی بیان فرمودند. این مطالب در روایات ما راجع به علی علیه‌السلام بسیار آمده است.

وَ اسْتَنُّوا بِسُنَّتِه؛ اولین سنّتی که پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله قرار دادند این بود که علی علیه‌السلام را به‌عنوان جانشین خود معرفی کردند؛ هم از جهت هدایتشان و هم از جهت سنّتشان.

رسول گرامی اسلام صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله در سه سالِ اولِ بعثت، به دستور پروردگار، مردم را مخفیانه به دین اسلام دعوت می‌‌کردند. پس‌از آن خدای تعالی به پیامبر فرمود رسالت را علنی کند و در اولین گام اقوام و خویشان خود را به اسلام دعوت کند؛‌ لذا پیامبر چهل نفر از اقوام خود را که بیشترشان از بزرگان مکه بودند، وعده گرفت و در آن مجلس ازجمله بیاناتی که فرمود، این بود که هرکس امروز دعوت مرا اجابت کند، برادر، وصی و جانشینِ من خواهد بود، امّا هیچ‌کس پاسخی نداد، جز مولا علی علیه‌السلام که در آن زمان نوجوان ۱۳ ساله‌ای بود. رسول خدا صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله سه بار حرفِ خود را تکرار کرد، ولی کسی جز علی علیه‌السلام حضرت را اجابت نکرد. پیامبر نیز همان‌جا فرمود: یاعلی! تو برادر، وصی، خلیفه و وارث من هستی. برخی از شرکت کنندگان در آن مجلس طعنه زدند که محمّد صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله فرزند برادرش را بر همۀ شما مقدم کرد. برخی هم مسخره کردند و سخنان پیامبر را جدی نگرفتند.

منظور اینکه پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله از همان ابتدا دربارۀ وصایت و خلافت و وراثت مولا علی علیه‌السلام صحبت کردند. در مکه بارها فرمودند و در مدینه هم عملاً و قولاً به هرنحو این مطلب را تدکر می‌‌دادند، مخصوصاً بعداز آیاتی که دربارۀ علی علیه‌السلام نازل می‌‌شد. این بود تا «حجةالوداع» که آیه نازل شد:

﴿يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ‏ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرينَ﴾[2]

«اى پيامبر! آنچه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده ابلاغ كن كه اگر نكنى، پيام او را نرساندى. خدا تو را از گزندِ مردم حفظ مى‌كند. خدا كافران را هدايت نخواهد كرد.»

پس‌از اعلامِ وصایتِ امیرالمؤمنین توسط پیامبر صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله خدای تعالی فرمود:

﴿الْيَوْمَ‏ يَئِسَ‏ الَّذينَ كَفَرُوا مِنْ دينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دينا﴾[3]

«امروز كافران از دين شما نااميد شدند؛ پس از آنها نترسيد و فقط از من بترسيد! امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام كردم و اسلام را به‌عنوان دين شما برگزيدم.»

 

قطره‌ای از فضایل علی علیه‌السلام

فضایل مولا علی علیه‌السلام مثل قرآن است که هرچه گفته و شنیده شود، خستگی ندارد. ملا محمّدطاهر که در قبرستان شیخانِ کبیر قم دفن شده، قصیده‌ای در مدح مولا علی علیه‌السلام سروده، موسوم به «مونس‌الابرار» و برخی فضایل امیرالمؤمنین را در آن آورده است. برخی از ابیات این قصیده را می‌‌خوانیم.

علی که خواند رسول خداش خیر بشر

در او کسی‌که شک آورد گشت از کفّار

اشاره به حدیثی از پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله است که فرمود: «علیٌ خیرُ بشر مَن أبا فَقَد کفر» یعنی علی علیه‌السلام بهترین بشر بعداز پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله است و هرکس این حقیقت را انکار کند؛ یعنی زیربار علی علیه‌السلام نرود -چه خواسته دشمن او باشد- کافر است. کفر مراتبِ مختلف دارد و مربتۀ اولِ آن، کفران نعمت و ناسپاسی است؛‌ یعنی نعمت خدارا پوشانده است.

نماز و روزه و حج کسی نشد مقبول

مگر به مهر علی و ائمۀ اطهار

در روایات مختلف آمده است اگر کسی محبّت علی علیه‌السلام را نداشته باشد، چه خواسته بغض و کینۀ او را داشته باشد، هرچه عبادت کند قبول نیست. در کتاب «فردوس الاخبار» از کتب اهل تسنن آمده است كه حضرت سيّد المرسلين صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله فرمودند اگر بنده عبادت خدا كند، آن مقدار كه حضرت نوح در قوم خود بود و مثل كوه احد طلاى سرخ داشته باشد و همه را در راه خدا صرف نمايد و آن قدر عمر بيابد كه هزار حج‏ پياده كند و در ميان صفا و مروه به‌نا حق شهيد شود و تو را يا على امام نداند، بوى بهشت را نشنود و داخل بهشت نشود.

اهل تسنن را می‌‌توانیم به سه دسته تقسیم کنیم؛ یک دسته کسانی که دشمن علی علیه‌السلام یا شیعیان او هستند؛ مثل داعشی‌ها که در روایت است امام صادق علیه‌السلام به صراحت فرمودند این‌ها از سگ نجس‌تر هستند «انجس من الکلب». کفر آنها حتمی است؛ مثل معاویه و یزید و بنی‌امیه. شاید وهابی‌ها به این اندازه نباشند و شاید هم در میان آنها باشد.

دسته دوم دشمن علی علیه‌السلام نیستند و اظهار محبّت هم می‌‌کند و چه‌بسا روایاتی هم دیده باشند، ولی علی علیه‌السلام را خلیفۀ چهارم می‌‌دانند و حاضر نیستند زیرِبار بروند. مستضعف هم نیستند که چیزی بلد نباشند. در روایات متعدد که در اصول کافی آمده، این‌ افراد را به‌عنوان مسلمان قلمداد کرده، ولی ایمان ندارند.

﴿قالَتِ الْأَعْرابُ‏ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإيمانُ في‏ قُلُوبِكُمْ﴾[4]

«اعراب گفتند ایمان آوردیم. بگو شما ایمان نیاوردید، لکن بگویید اسلام آوردیم و هنوز ایمان واردِ دل‌هاتان نشده است.»

ممکن است بعضی از این‌ها اهل نجات شوند و بعضی هم گرفتاری‌هایی دارند، امّا به‌هرحال مسلمانان هستند و ما حق ندرایم آنها را کافر بدانیم. بدن و ذبیحه‌شان طاهر است؛ در قبرستان مسلمانان دفن می‌‌شوند؛ غسل به آنها داده می‌‌شود؛ نماز میت به آنها خوانده می‌‌شود، ولی با چهار تکبیر، حتی طبق نظر برخی مراجع در نماز جماعتِ آنها هم می‌‌شود شرکت کرد و حمد و سوره را نخواند. آنها اظهار می‌‌کنند دوست اهل‌بیت هستند و علی علیه‌السلام را دوست می‌‌دارند، البته منکر امام زمان هستند.

دسته سوم مستضعف هستند؛ یعنی در میان اهل تسنن به‌دنیا آمدند و بزرگ شدند و هرچه بزرگانشان گفتند، قبول کردند تا به سنّ پیری رسیدند. فهم چندانی در این مطالب نداشتند و دنبال هم نکردند. این‌ها هم مسلمان محسوب می‌‌شوند و بهتر از دسته دوم هستند. امید نجاتشان هم بیشتر است. در قرآن هم در این باره صحبت شده است.

علیست صاحب بدر آن‌که در میانه جیش

چو ماه بدر بود و دیگران نجوم صغار

جنگ بدر اولین جنگی بود که میان مسلمانان و کفّار درگرفت. مولا علی علیه‌السلام در آن جنگ سردسته فاتحین بود و خدای تعالی چیزهای مهمی نشان داد؛ ازجمله ملائکه‌ای که به یاری مسلمانان آمدند. حضرت امیرالمؤمنین آثار آنها را متوجه شدند و پیامبر اکرم به ایشان خبر دادند که سه دسته از ملائکه آمدند و به تو سلام دادند، ولی خدا نخواست آن‌طور که باید، متوجه شوی. در سورۀ انفال و توبه اشاراتی به این جنگ شده است. امیرالمؤمنین بسیاری از کفّار را به درک واصل کرد؛ کسانی که دیگر امیدی به نجاتشان نبود.

علیست عرش‌مکانی که بهر بت‌شکنی

به دوش عرش‌نشان نبی گرفت قرار

پس‌از فتح مکه، وقتی رسول خدا صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله وارد کعبه شدند، مولا علی علیه‌السلام را بر دوش خود نشاندند و بت‌هایی را که در مسجدالحرام و کعبه بود شکستند.

نمود مدح علی را به «هل أتیٰ» رحمن

چو کرد از سر اخلاص نان خود ایثار

خدای تعالی در سورۀ انسان نزدیک به یک صفحه ایثارِ امیرالمؤمنین و فاطمۀ زهرا و حسنین علیهم‌السلام را مدح فرموده، از آن جهت که سه روز روزه گرفتند و موقع افطار نانِ خود را به یتیم و مسکین و فقیر دادند و خود با آب افطار کردند.

چو داد از سر اخلاص خاتم خود را

نهاد بر سر او تاج «انّما» غفار

اشاره به آیه‌ای است که خدای تعالی در شأن امیرالمؤمنین نازل کرد، وقتی که در حال رکوع انگشتری خود را به فقیر بخشید.

﴿اِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُوتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ﴾[5]

«ولىّ شما فقط خدا و پيامبر او و كسانى هستند كه ايمان آوردند؛ كسانى كه نماز به‌پا مى‌دارند و در حال ركوع، زكات مى‌دهند.»

دلیل اگر طلبی بر امامتش یک دم

به چشم دل بنگر بر حدیث «یوم‌الدار»

اشاره به دعوت پیامبر از خویشاوندان خود و دعوت آنها به اسلام و اعلان وصایت مولا علی علیه‌السلام است که گذشت.

حدیث منزلت را وِرد خویشتن می‌ساز

که می‌کند دل اهل نفاق را افکار

در جنگ تبوک که آخرین لشکرکشی پیامبر بود، رسول خدا صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله علی علیه‌السلام را به‌جای خود در مدینه گذاشتند. منافقان گفتند پیامبر از علی بیزار بود که او را با خود نبرد. امیرالمؤمنین درپی پیامبر رفت و سخن منافقان را با ایشان درمیان گذاشت. رسول خدا فرمودند: «‌أنتَ مِنّی بِمَنزلةِ هارونَ مِنْ مُوسی اِلّا أنـّه لانَبیّ بَعدی» تو برای من مثل هارون برای موسی هستی، جز اینکه بعداز من پیامبری نیست.

بود امام به حکم حدیث روز غدیر

به این حدیث نمایند خاص و عام اقرار

در روز غدیر پیامبر به مردم فرمود «ألستُ أولیٰ بکم من أنفسِکم» آیا من سزاوارتر از شما بر شما نیستم؟ وقتی همه اقرار کردند، فرمود: «من کنتُ مولاه فهذا علیٌ مولاه» هرکس من مولای اویم، علی مولای اوست.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در خطبه سوم (خطبه شقشقیه) فرمودند وقتی عمر شورای تعیین خلیفه برای بعداز خود تشکیل داد، گفت اگر کسی را معین کنم، به ابوبکر اقتدا کرده‌ام؛ اگر کسی را معین نکنم، به پیامبر اقتدا کرده‌ام، این درحالی بود که او واقعۀ غدیر خم را به‌یاد داشت و جزء اولین کسانی بود ‌که ولایت امیرالمؤمنین را تبریک گفت.

نبی چو وارد خُم گشت بر سر منبر

خلیفه کرد علی را به گفتۀ جبار

نهاد بر سر او تاج «وال من والاه»

گرفت از همه امّتان خود اقرار

ولیک آن‌که با صحبت تهنیت کردی

نمود از پس اقرار خود انکار

در روز غدیر اول از همه عمر بن خطاب آمد و گفت «بَخٍّ بَخٍّ لک یا علی اصبحتَ مولای و مولا کل مؤمنٍ» (تبریک تبریک صبح کردی در حالی که مولای من و مولای همۀ مومنان هستید). این را فقط شیعه نمی‌‌گود، کتاب‌های اهل تسنن هم آن را نقل کرده‌اند.

در خطبه شقشقیه می‌‌فرماید:

«فَيَا عَجَباً بَيْنَا هُوَ يَسْتَقِيلُهَا فِي حَيَاتِهِ إِذْ عَقَدَهَا لآخَرَ بَعْدَ وَفَاتِه»

«شگفتا! اولى با اينكه در حياتش مى‏خواست حكومت را واگذارد، بعداز خود عقد خلافت را برای ديگرى بست.»

چند دفعه گفت «اقیلونی اقیلونی و لست بخیرکم و علی فیکم»(مرا رها کنید که من بهترینِ شما نیستم وقتی علی علیه‌السلام در میان شماست» درعین‌حال برای بعد از خود دیگری را معین کرد.

علیست آن‌که خدا نفس مصطفی خواندش

جدا نکرد ز هم این دو نفس را جبار

در سال نهم هجری گروهی از مسیحیان نجران نزد پیامبر اکرم آمدند و با ایشان گفتگو کردند، امّا چون مذاکرات به نتیجه نرسیدند، قرار بر مباهله گذاشتند؛ یعنی همدیگر را نفرین کنند تا هرکدام ناحق هستند، به عذاب الهی گرفتار شوند. بزرگِ مسیحیان گفت اگر فردا پیامبر با اصحابش آمد، نترسید، ولی اگر با اهل‌بیتش آمد، بترسید و تن به مباهله ندهید. البته آنها خبر داشتند و اخبارِ پیامبر را در کتاب‌هاشان دیده بودند.

فردا همه دیدند پیامبر آمدند، درحالی که علی علیه‌السلام در جلو، فاطمه زهرا پشتِ‌سر و حسنین علیهماالسلام در چپ و راستشان هستند، برای مباهله آمدند. در سورۀ آل عمران می‌فرماید:

﴿فَمَنْ حَاجَّكَ فيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ‏ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبينَ[6]

پس‌از علمى كه دربارۀ عيسى به تو رسيده، هركس در اين باره با تو مجادله كرد، بگو: بياييد فرزندانمان و فرزندانتان و زنانمان و زنانتان و خودمان و خودتان را دعوت كنيم، سپس در حقّ يكديگر نفرين كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم!

در این آیه مولا علی علیه‌السلام به نفس پیامبر تعبیر شده است.

علیست آن‌که خدا نفس مصطفی خواندش

جدا نکرد ز هم این دو نفس را جبار

ز اتحاد نگنجد میانشان مویی

میان این دو برادر کجاست جای سه بار

علی که مظهر یتلوا شاهد آمده است

به غیر او تو کسی را امام خود مشمار

در آخر سوره رعد می‌فرماید:

﴿وَ يَقُولُ الَّذينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ‏ الْكِتابِ‏﴾[7]

«و کافران گفتند تو فرستاده خدا نیستی. بگو کافی است که خدا و کسانی که علم کتاب دارند بین من و شما شاهد باشند.»

منظور از «مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ‏ الْكِتابِ» مولا علی علیه‌السلام است.

علیست هادی هر قوم و ثانی ثقلین

قدم برون ز طریق هدایتش نگذار

اشاره به حدیث نبوی است که فرمود:

«إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِي كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي وَ إِنَّهُمَا لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض‏»[8]

«من دو چيز گرانبها در ميان شما مى‏گذارم كه اگر به آن دو چنگ زنيد، هرگز بعد از من گمراه نخواهيد شد؛ يكى كتاب خدا و ديگرى خانواده و اهل‌بیت من است. اين دو از هم جدا نمی‌شوند تا در كنار حوض بر من وارد شوند.»

 

السلام علیک یا ابالحسن یا علی بن ابی‌طالب یا وصی رسول‌اللّه

 

[1] ـ شوری، ۵۲.

[2] ـ مائده، ۶۷.

[3] ـ مائده، ۳.

[4] ـ حجرات، ۱۴.

[5] ـ مائده، ۵۵.

[6] ـ آل عمران، ۶۱.

[7] ـ رعد، ۴۳.

[8] ـ ارشادالقلوب (دیلمی)، ۱، ۱۳۱.


 
تمامی حقـوق نزد پایگاه اطلاع رسانی مسجد قبا محفوظ می باشد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید