تفسیر سوره هود آیه ۴ چهارشنبه ۱۳۹۷/۱۰/۱۹ جلسه ۵ مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

به‌راستی حیف است آدمی عمری زندگی کند و آخر کار با لب تشنه از دنیا برود؛ حیف است کنار دریا باشد و کاسۀ آبی نصیبش نشود! البته به لطف الهی بی‌نصیب نمی‌مانیم، ولی می‌خواهیم بیش از این‌ها استفاده کنیم؛ می‌خواهیم به امید خدا در دریا بیفتیم و دریایی شویم؛ لذا می‌گوییم خدایا عنایت کن تو را بشناسیم و با دست پر از محبّت تو و پیامبر و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام به تو رجوع کنیم!

 

 بسم اﷲ الرحمن الرحیم

 

تفسیر سوره هود آیه ۴

چهارشنبه ۱۳۹۷/۱۰/۱۹  جلسه ۵

مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

 


 دانلود فایل صوتی


مشاهده و دانلود فیلم جلسه

 

 

 

 

إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ وَ هُوَ عَلى‏ كُلِّ شَي‏ءٍ قَديرٌ (۴)

بازگشت شما به‌سوی خداست و او بر همه‌چیز تواناست.

 

«إِلَى اللَّهِ» به‌سوی خداست «مَرْجِعُكُمْ» محل رجوع و بازگشتِ شما «وَ هُوَ» و او «عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ» بر هرچیزی «قَديرٌ» تواناست.

إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ وَ هُوَ عَلى‏ كُلِّ شَي‏ءٍ قَدير؛ آنها که مؤمن شدند و توبه و استغفار کردند و رو به خدا آورند، رفته‌رفته درمی‌یابند که بازگشتشان به‌سوی خداست. آنها هم که پشت کردند، باید بدانند بازگشتشان به‌سوی اوست.

اگر از خدای تعالی بپرسیم ما کجا بودیم و از کجا آمدیم که بازگشتمان به‌سوی توست، می‌فرماید:

﴿الَّذينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ‏ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُون﴾[1]

«کسانی که مصیبتی به آنها می‌رسد، می‌گویند: ما از خداییم و به‌سوی او بازمی‌گردیم.»

«إِنَّا لِلَّهِ» یعنی ما مالِ خدا هستیم. توضیح بیشترِ این مطلب را در سورۀ مؤمنون بیان می‌فرماید:

﴿ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً في‏ قَرارٍ مَكينٍ ۞ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقينَ﴾[2]

«سپس نطفه را در جایی مطمئن قرار داردیم ۞ سپس نطفه را عَلَقه کردیم، علَقه را مُضغِه گرداندیم و مضغه را استخوان‌هایی ساختیم و بر استخوان‌ها گوشت پوشاندیم سپس آن را آفرینش دیگری دادیم. بزرگوار است خدایی که بهترین آفرینندگان است.»

این «أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَر» چیست؟ خلقتِ دیگری که به کالبدِ آدمی داده شد، چیست؟ در سورۀ حجر می‌فرماید:

﴿وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ ۞ فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي‏ فَقَعُوا لَهُ ساجِدينَ﴾[3]

«و هنگامی که پروردگارت به ملائکه گفت: من از گِلِ خشکی که از گِلِ بدبویی برآمده، بشری می‌آفرینم ۞ پس هنگامی که او را کامل کردم و از روح خود در او دمیدم، برایش به سجده افتید!»

این منحصر به حضرت آدم نیست. معلوم می‌شود که ما بشر یک عنایت ویژه از خدای تعالی داریم.

اگر بخواهیم ذات خدای تعالی را بشناسیم، می‌گوییم ذات او جلّ‌جلاله واجب‌الوجود است؛‌ یعنی او عین وجود است. غیر او همه ممکن الوجودند؛ یعنی نبودند و آفریده شدند، امّا واجب آن است که وجودش حتمی است؛‌ سابقۀ نیستی ندارد و نمی‌شود نباشد.

وجود یعنی هستی. بهترین تعریفی که همۀ بزرگان برای وجود کرده‌اند، این است که معنای وجود خودِ وجود است. از امام رضا علیه‌السلام نقل است: «چيزى پيش‏ از خدا نبوده و چيزى در ماندنِ دائمى با او نخواهد بود.»[4] پس او واجب‌الوجود است و ما ممکن الوجود؛ یعنی نبودیم و خدا بودمان کرد و هستی به ما بخشید.

اگر کسی بگوید این هستی کجای ماست؟ می‌گوییم: بگو کجایت هستی نیست؟ اگر دست و پا داری و حرکتش می‌دهی؛ اگر گوش داری و می‌شنوی؛‌ اگر چشم داری و می‌بینی، همه از هستی تو و این اعضاء و جوارحت است.

اگر این دست خشک شود و از کار بیفتد، می‌شود دستِ بی‌جان؛ یعنی حیاتی داشته که دیگر ندارد. وجودش از او گرفته شده. سایر اعضاء و جوارح هم همین‌طور؛ یعنی در حالی که خود شخص زنده است و وجود دارد، دست و پا و چشمش مرده‌اند و حیات ندارند. وجود دارند، امّا وجودشان کامل نیست. مثل جمادات است.

حال چطور می‌توانیم خود را بشناسیم و بفهمیم چه ارتباطی با خدای تعالی داریم؟ برای این منظور ابتدا باید معتقد باشیم که بندۀ خدا و مخلوق او هستیم. خدای تعالی ما را خلق کرده، چشم و گوش و اعضاء و جوارح و نهایتاً وجود به ما داده است؛ روحی داده که تجلی وجود است. همۀ این‌ها را خدایی که اصلِ وجود است به ما عنایت کرده.

در این میان خودِ ما چه‌کاره‌ایم؟ اگر اعتقاد به خدای تعالی در ما قرار بگیرد، در اثر تقوا و بندگی خدا به‌تدریج ملتفت می‌شویم که در مقابل خدا چیزی نیستیم و هیچ نداریم، انسان مومن باید از جهت اعتقادی قبول کند خالقی دارد که نامش «اللّه» جلّ‌جلاله است و صفات حسنایی دارد؛‌ از جمله: بر هر چیز قادر و علمش بر همه محیط است. سه صفتِ علم، قدرت و حیات صفاتِ ذات پروردگارند؛ یعنی ذات پروردگار عین قدرت، عین علم و عین حیات است.

این اعتقاد و التفات موجب می‌شود آدمی به نیستی خود پی ببرد و بفهمد هرچه دارد، از خداست. بدین منظور باید بعد از مراعاتِ تقوا و التزام به واجبات و محرمات و تا حدی مستحبات و مکروهات، شبانه روز از خدا بخواهد و طلبِ جدی از او داشته باشد. بعد از هر نماز، در هر موقعیت و همواره از خدا بخواهد معرفتِ خودش و حضرات معصومین علهیم‌السلام و اولیای خاصِ خدا را نصیبش کند. هرچه طلب بیشتر باشد، توفیق بیشتر می‌شود و این خود ریشۀ همۀ اخلاق بد را می‌کَند.

ریشۀ همۀ خطایا حبّ دنیا و حبّ نفس است، مخصوصاً حبّ نفس. گاهی انسان چندان در قید پول نیست، امّا خودش را خیلی دوست می‌دارد. آیا نباید خودش را دوست بدارد؟ منظور این نیست. صحبت از این است که وقتی ملتفت شد همۀ وجودش از خدای واجب‌الوجود است و معرفت و شناخت خدای تعالی و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام نصیبش شد، دیگر حبّی غیر از حبّ پروردگار در دلش باقی نمی‌ماند؛ ‌نه حبّ دنیا و نه حبّ خویش. چرا باید حسدِ کسی را ببرد؟ کینه چرا، بخل چرا؟ همۀ رذائلِ درون انسان، در اثر معرفت خدای تعالی از بین می‌رود.

رحمت خدا به علمای اخلاق، ملااحمد و ملامهدی نراقی که کتاب‌های جامع‌السعاده و معراج السعاده را نوشتند یا شهید آیت‌اللّه دستغیب صاحب کتاب‌های ارزشمندِ قلب سلیم، تفسیر بعضی از سوره ها، اخلاق! زحماتی ایشان برای زدودنِ اخلاق بد از انسان‌هاست.

قرآن کریم می‌فرماید:

﴿رَبُّنَا الَّذي أَعْطى‏ كُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَ‏ هَدىٰ﴾[5]

«پروردگار من کسی است که اسبابِ آفرینش هرچیزی را به او داد و سپس هدایتش کرد.»

او ما را خلق کرده تا هدایت کند. این هدایت خدای تعالی برای کسی است که بخواهد. در آیات مختلف قرآن می‌فرماید من شما را خلق کردم تا خلیفه من باشید. ﴿إِنِّي‏ جاعِلٌ‏ فِي‏ الْأَرْضِ‏ خَليفَة﴾[6] این منحصر به حضرت آدم نیست. برای همۀ ماست، امّا فعلاً به‌صورتِ بالقوه خلیفه خدا هستیم. خلیفۀ خدا صفات خدایی را به فعلیّت برسانیم.

کسی که اینجا خدا را شناخت و رابطۀ او با خود را فهمید، خوشا به حالش، ولی اگر نفهمید، آیا در عالم دیگر می‌فهمد؟‌آنجا هم مثل اینجاست.

کسی که اعتقادی به خدا ندارد و پیامبر و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام و معاد را قبول ندارد و همه‌چیز را به طبیعت نسبت می‌دهد، در این دنیا چگونه زندگی می‌کند؟ یک زندگی حیوانی که فقط بخورد و بخوابد و شهوترانی کند؛ مثل همۀ کافران و مشرکان زمان پیامبران، می‌گوید وقتی مردیم، همه‌چیز تمام می‌شود و خاک می‌شویم.

زندگی چنین کسی یک زندگی حیوانی محض است؛ همان‌طور که گاو و گوسفندها غذا می‌خورند، این هم می‌خورد، ولی از جهاتی قوی‌تر از آنهاست و غذاهای بهتری می‌خورد. همۀ وجودش شهوتِ خورد و خوراک و خواب و لذت بردن است. اگر در دام ریاست‌طلبی افتاد، دائم می‌خواهد قدرت خود را توسعه بدهد و چیزی جلودارش نیست. اگر هم درمانده شد، سراغ قرص و اعتیاد و کثافات دیگر می‌رود. این شخص وقتی هم مُرد همین است. در عالم برزخ و قیامت هم مثل حیوان است.

از بَراء بن عازب نقل شده: مُعاذ بن جَبَل در خانۀ ابوايّوب انصارى، كنار پيامبر خدا نشسته بود.

معاذ گفت: یا رسول اللّه! اين فرموده خداوند: ﴿يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ‏ أَفْواجا﴾[7] (روزى كه در صور دميده شود و گروه گروه بيایید) و بقيّه آيات به چه معناست؟

فرمود: اى مُعاذ! از موضوع بزرگى پرسيدى. سپس اشک ريخت و آن‌گاه فرمود: ده گروه از امّت من جداگانه، در حالى كه خداوند آنان را از مسلمانان جدا كرده و شكلشان را تغيير داده، محشور مى‌شوند؛ برخى به شكل بوزينه‌اند؛ برخى به شكل‌خوک‌اند؛ برخى سرنگون‌اند، در حالى كه پاهاشان به‌طرف بالا و صورتشان پایین است و كِشان كِشان بُرده مى‌شوند؛ برخى كور و در حال آمد و شد هستند؛ برخى كَر و لال و فاقد عقل‌اند؛ برخى زبانشان را مى‌جَوَند و از دهانشان چِركابه‌اى سرازير است كه اهل محشر از ديدن آن حالشان به‌هم مى‌خورد؛ برخى دست و پايشان بُريده است؛ برخى به شاخه‌هايى آتشين، به‌دار آويخته شده‌اند؛ برخى بدبوتر از مُردارند و برخى جُبّه‌هايى به تن دارند كه بلند و مِسى و چسبيده به پوست بدن آنان است.

آنان كه به شكل بوزينه‌اند، سخن‌چين‌اند. آنها كه به شكل خوک‌اند، حرام‌خواران‌اند. سرنگونان، رباخواران هستند. كوران، جَفاكنندگان در حكم‌اند. كران و لالان، مغروران به اعمالشان هستند. آنان كه زبانشان را مى‌جوند، عالمان و قاضيانى هستند كه گفتارشان با كِردارشان يكى نيست. دست و پا بريدگان، همسايه‌آزاران‌اند. به‌دارآويختگان بر شاخه‌هاى آتشين، سعايت كنندگان از مردم در نزد پادشاه‌اند. بدبوتر از مردار، شهوترانان و لذّت‌طلبان‌اند و كسانى كه حقوق خدا را از اموالشان نمى‌پردازند و جُبّه‌پوشان، اهل تكبّر و نخوت‌اند.[8]

همۀ ما که دنبال خدای تعالی هستیم و سعی می‌کنیم واجبات را انجام دهیم و حرام را ترک کنیم، از خدا بخواهیم اعتقادمان را بیشتر کند. بگو خدایا ما اعتقاد داریم، ولی خودت لطف کن و فهممان را بیشتر کن تا ما هم انسانِ کامل شویم؛ انسانی که می‌فهمد همۀ قدرت‌ها مال توست.

به‌راستی حیف است آدمی عمری زندگی کند و آخر کار با لب تشنه از دنیا برود؛ حیف است کنار دریا باشد و کاسۀ آبی نصیبش نشود! البته به لطف الهی بی‌نصیب نمی‌مانیم، ولی می‌خواهیم بیش از این‌ها استفاده کنیم؛ می‌خواهیم به امید خدا در دریا بیفتیم و دریایی شویم؛ لذا می‌گوییم خدایا عنایت کن تو را بشناسیم و با دست پر از محبّت تو و پیامبر و ائمۀ اطهار علیهم‌السلام به تو رجوع کنیم!

خدایا بحق محمّد و آل محمّد ما را از خان  نعمت خود بی‌نصیب نکن!

 

[1] ـ بقره، ۱۵۶.

[2] ـ مؤمنون، ۱۳ و ۱۴.

[3] ـ حجر، ۲۸ و ۲۹.

[4] ـ کافی، ۱، ۱۲۰.

[5] ـ طه، ۵۰.

[6] ـ بقره، ۳۰.

[7] ـ نبأ، ۱۸.

[8] ـ بحارالأنوار، ۷، ۸۹.


 
تمامی حقـوق نزد پایگاه اطلاع رسانی مسجد قبا محفوظ می باشد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید