تفسیر سوره یونس آیه ۲۱ چهارشنبه ۱۳۹۶/۱۲/۲۳ جلسه ۱۸ مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

انتقاد و نصیحت و امر به معروف و نهی از منکر خوب است و همه قبول دارند، ولی ‌هرگز نگویید این افراد هم حق دارند. هیچ حقی نباید به این‌ها داده شود که آنچه می‌‌خواهند بگویند و بنویسند و شبهه در دین اسلام ایجاد کنند که برخی هم بیایند در خیابان کارهای زشتی بکنند که یقیناً کمک‌هایی هم از خارج، از کشورهای دور مثل امریکا و کشورهای نزدیکِ خودمان به آنها می‌‌رسد. خدا مکر آنها را به خودشان برمی‌گرداند و ذلیل می‌شوند و در ورطه‌های سختی می‌‌افتند، ولی آیا می‌‌توانند دینِ مردم را به‌طورِ کلی از آنها بگیرند یا خیر؟ البته بستگی به این دارد که مردم چقدر دینِ خود را نگه دارند و استقامت کنند و نخواهند به دین ضرر بزنند.

 

 بسم اﷲ الرحمن الرحیم

 

تفسیر سوره یونس آیه ۲۱

چهارشنبه ۱۳۹۶/۱۲/۲۳ جلسه ۱۸ 

مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

 


 دانلود فایل صوتی


مشاهده و دانلود فیلم جلسه


 

وَ إِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِّن بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُم مَّكْرٌ فىِ آيَاتِنَا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْراً إِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ(۲۱)

و چون به مردم بعداز ضرری که به آنها رسید، رحمتی بچشمانیم، در آیاتِ ما مکر می‌‌کنند. بگو مکرِ خدا سریع‌تر است. فرستادگان (فرشتگان) ما مکرهای شما را می‌‌نویسند.

«إِذَا أَذَقْنَا النَّاس» هنگامی که به مردم چشاندیم. ذوق به‌معنای چشیدن است. «رَحْمَةً» رحمتی را «مِّن بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُم» بعداز اینکه ضررها آنها را مس کرد؛ ناراحتی‌هایی به آنها رسید «إِذَا لَهُم مَّكْرٌ فىِ آيَاتِنَا» شروع به مکر در آیاتِ ما می‌‌کنند. «قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْراً» بگو مکرِ خدا سریع‌تر است. «إِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُون» نمایندگان و فرستادگان ما یعنی فرشتگان هر مکری کنید، می‌نویسند.

آیه دربارۀ مکر با خداست؛‌ وقتی آسیب و زیانی به مردم می‌‌رسد و پس‌از آن خدای تعالی رحمتِ خود را بر آنها نازل می‌‌کند، به‌جای شکرگزاری، از درِ مکر و حیله با او درمی‌آیند و در آیاتش نیرنگ می‌‌بازند. خداوند به پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله می‌‌فرماید به آنها بگو خدای تعالی مکرِ شما را با مکر پاسخ می‌‌دهد و مکرِ او سریع‌تر است. به‌علاوه فرشتگان و مأموران او نیز مکرهای شما را ثبت می‌‌کنند.

مکر در لغت یعنی چاره‌اندیشی برای ضرر زدن. نقشه‌هایی که شخص می‌‌کشد تا به دیگری آسیبی بزند، بدون اینکه آن را اعلام کند. در قرآن کریم در ۱۴ سوره ۴۳ مرتبه مکر با صیغه‌های مختلف استعمال شده است.

در اینجا به برخی مصادیقِ مکر با خدا اشاره می‌‌شود.

 

مکر با پیامبر

اولین مصداق، مناسبت و ارتباطِ آیه با آیات قبل است که مشرکان به پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله گفتند قرآنِ دیگری به‌جای این قرآن بیاور یا بعضی آیات آن را به‌دلخواه ما تغییر ده که خدای تعالی جوابِ آنها را داد.

مشرکان نمی‌‌دانند این قرآن که از طرف پروردگار نازل شده، رحمت برای آنهاست و آنان را از تنگناهایی که در آن هستند؛ مثل عبادتِ بت‌ها بیرون می‌آورد. لذتِ این آیات را چشیدند و ملتفت شدند نسیمِ رحمتی به آنها خورده، ولی آن راقبول نکردند. دیدند که اگر بخواهند این رحمتِ الهی و آیات اعجاب‌انگیزِ پروردگار را قبول کنند، به‌ناچار باید از ریاستِ خود دست بشویند و از آقایی و بزرگی مکه پایین بیایند؛ لذا شروع کردند به مکر در آیات خدا. گفتند محمّد صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله این‌ها را از پیشِ خود آورده است، حتی نسبتِ جنون و کذب به حضرت دادند و در آخر تقاضای تبدیل و تغییر قرآن کردند تا بفهمانند این کتاب از جانبِ خدا نیست و پیامبر از پیش خود حرف می‌‌زند.

این مکرِ آنها بود که می‌‌خواستند به آیات قرآن ضرر بزنند، امّا خدای تعالی می‌‌فرماید مکرِ خدا سریع‌تر است؛ یعنی این کار را کردند که نجات پیدا کنند و قدرتشان باقی باشد، امّا خیلی زود ازهم پاشیدند و مکرهاشان به خودشان برگشت. به‌علاوه آنچه کردند ملائکه نوشتند و در نفسشان ثبت شد. در موقع خود نشانشان می‌‌دهند و اعضاء و جوارحشان به ‌زیانشان شهادت خواهند داد.

از دیگر مکرهای مشرکان با پیامبر این بود که از هر قبیله یک نفر انتخاب کردند تا نیمه‌شب به خانۀ پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله حمله کنند و حضرت را بکشند، امّا خدای تعالی مکرِ آنها را پاسخ داد و علی علیه‌السلام به‌جای رسول خدا خوابید، درحالی که پیامبر در مقابل چشمِ آنها به غار ثور و سپس به مدینه رفت.

 

مکر با انبیاء

ازجمله آیاتِ پروردگار پیامبران هستند. اگر به‌طورِ خلاصه زندگی پیامبران را مرور کنیم، می‌‌بینیم امّت‌های آنها در سختی‌های عجبیبی بودند. در زمان حضرت موسی بنی‌اسرائیل تحت فشار شدید فرعون قرار داشتند. وقتی جناب موسی از طرف پروردگار آمد، فهمیدند به‌زودی آزاد می‌‌شوند، امّا فرعون و فرعونیان راه مکر درپیش گرفتند؛‌ ازجمله نسبت سحر به موسی دادند و مفتضح شدند. همچنین آیاتی ظاهر شد؛ مثل خون شدن آب، شیوعِ ملخ، قورباغه، شپش و نشانه‌های دیگر و همچنین عصا و یدبیضاء که جناب موسی ظاهر کرد. باوجود این باز فرعون با موسی مکر کرد و به‌خیال خود خواست به ایشان و بنی‌اسرائیل ضرر بزند که نتیجۀ مکرش غرق شدن در نیل بود. به همین نسبت دربارۀ پیامبران دیگر.

 

مکر با علی علیه‌السلام

از مکرهای منافقان با مولا علی علیه‌السلام این بود که وقتی سپاه اسلام رهسپارِ جنگ تبوک می‌‌شد، رسول خدا صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله امیرالمؤمنین را جای خود در مدینه نشاندند. منافقان از سرِ مکر گفتند پیامبر از علی بیزار بود و همراهی با او را دوست نداشت که او را با خود نبرد. مولا علی علیه‌السلام خود را به پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله رساند و این سخن را به عرض ایشان رساند. پیامبر ضمن دلداری مولا علی به ایشان فرمود:

«أنتَ مِنّي بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسى إلّا أنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدي»

«تو براى من به‌منزلۀ هارون براى موسى هستى، جز آنكه پس‌از من پيامبرى نيست.»

خدای تعالی مکرِ منافقان را این‌طور جواب داد. آنها می‌‌خواستند به امیرالمؤمنین ضرر بزنند، امّا برای خودشان بد شد؛ چون بهانه‌ای شد که بعداز بارها گفتن، باز هم پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله علی علیه‌السلام را به‌عنوان جانشینِ خود معرفی فرمایند و منزلتِ بزرگ ایشان را خاطرنشان سازند.

یکی دیگر از مکرها، قضایای پس‌از وفاتِ پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله بود. با آنکه هنوز غدیر خم فراموش نشده بود، برخی که فقط اسمِ مسلمانی داشتند، مکر کردند و در سقیفۀ بنی‌ساعده ابوبکر را به‌جای علی علیه‌السلام نشاندند، درحالی که مولا مشغولِ نماز و تجهیزِ پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله بود. بعد هم در کوچه‌ها فریاد زدند بیایید با جانشینِ پیامبر (ابوبکر) بیعت کنید. گمان کردند کارشان درست شد.

در این ضمن مکری که منافقان خواستند انجام دهند این بود که علی علیه‌السلام را وادارند با آنها دربیفتد و با شمشیر حقِ خود را بگیرد. آنها هم با سوءاستفاده از فرصت دوباره بت‌ها را علَم کنند و بگویند اسلام و مسلمانی فایده‌ای ندارد؛ علی می‌خواهد مسلمانان را بکشد.

مولا امیرالمؤمنین علیه‌السلام در خطبۀ سوم می‌‌فرماید:

«فَسَدَلْتُ دُونَهَا ثَوْباً وَ طَوَيْتُ عَنْهَا كَشْحا ً وَ طَفِقْتُ أَرْتَئِي بَيْنَ أَنْ أَصُولَ بِيَدٍ جَذَّاءَ أَوْ أَصْبِرَ عَلَى طَخْيَةٍ عَمْيَاءَ يَهْرَمُ فِيهَا الْكَبِيرُ وَ يَشِيبُ فِيهَا الصَّغِيرُ وَ يَكْدَحُ فِيهَا مُؤْمِنٌ حَتَّى يَلْقَى رَبَّه‏ فَرَأَيْتُ أَنَّ الصَّبْرَ عَلَى هَاتَا أَحْجَى‏ فَصَبَرْتُ وَ فِي الْعَيْنِ قَذًى وَ فِي الْحَلْقِ شَجًا»

«پس رداى خلافت را رها كردم و از آن كناره‌گيرى نمودم و در اين انديشه بودم كه آيا با دستِ تنها براى گرفتن حقِ خود به‌پا خيزم يا در اين محيطِ خفقان و تاریک صبر پيشه کنم؛‌ محیطی كه پيران را فرسوده، جوانان را پير و مردانِ باايمان را تا قيامت و ملاقات پروردگار اندوهگين نگه مى‏دارد! پس خویشتنداری و صبر را خردمندانه‏تر ديدم و صبر كردم، درحالى كه خار در چشم و استخوان در گلویم بود و می‌‌دیدم ميراثم را به غارت مى‏برند!»

در خطبۀ پنجم می‌‌فرمایند:

«أَيُّهَا النَّاسُ شُقُّوا أَمْوَاجَ الْفِتَنِ بِسُفُنِ النَّجَاةِ وَ عَرِّجُوا عَنْ طَرِيقِ الْمُنَافَرَةِ وَ ضَعُوا تِيجَانَ الْمُفَاخَرَةِ أَفْلَحَ مَنْ نَهَضَ بِجَنَاحٍ أَوِ اسْتَسْلَمَ فَأَرَاحَ‏ هَذَا مَاءٌ آجِنٌ وَ لُقْمَةٌ يَغَصُّ بِهَا آكِلُهَا وَ مُجْتَنِي الثَّمَرَةِ لِغَيْرِ وَقْتِ إِينَاعِهَا كَالزَّارِعِ بِغَيْرِ أَرْضِهِ»

«اى مردم! امواج فتنه‏ها را با كشتى‏هاى نجات درهم بشكنيد و از اختلاف و پراكندگى بپرهيزيد و تاج‏هاى فخرفروشی و برترى‌جويى را از سر بیندازید. رستگار شد آن‌كه با يار و مددکار قیام کرد يا تسلیم شد و مردم را راحت گذاشت. اين زمامدارى چون آبى متعفن و لقمه‏اى گلوگير است. هركس ميوه را به‌موقع نچیند، مانند كشاورزى است كه در زمين ديگرى بكارد.»

جلودارِ آنها ابوسفیان بود که می‌خواست بت‌هارا بالا بیاورد، امّا حضرت با صبرِ خود مکرِ آنها را به خودشان برگرداند. به‌صورت ظاهر همراهی کرد تا کم‌کم آنها که لازم است، ملتفت شوند.

مکر دیگری که با مولا علی علیه‌السلام کردند این بود که وقتی بعداز ۲۵ سال ایشان را به‌عنوان حاکمِ خود انتخاب و همه بیعت کردند، عده‌ای اعتراض کردند که چرا ما را که اصحاب پیامبر هستیم و سابقۀ اسلام داریم، در حقوقِ بیت‌المال با غلامان برابر دانستی؟ بارزترینِ آنها طلحه و زبیر بودند که پنهانی نقشه کشیدند و گفتند می‌‌خواهیم به مکه برویم. حضرت فرمود: بروید، امّا بدانید که پیمان می‌‌شکنید و با من ملاقات نمی‌‌کنید جز با لشکری بزرگ. این مکرِ آنها بود ولی خدای تعالی مکرشان را به خودشان بازگرداند.

هدفِ دشمنان اهل‌بیت این بود که نامی از ایشان نباشد و با کارهایی که با امام حسن و امام حسین علیهماالسلام کردند، به‌خیالِ خودشان کار تمام شد، ولی امروز می‌‌بینیم شیعیان در تمام دنیا هستند و بسیاری از مسلمانان اهل سنّت هم که ضعیف شمرده شدند، اگر حق را ببینند قبول می‌‌کنند. خداوند در جواب مکرِ آنها روز به روز اسلام و شیعه را گسترش داد.

در سال‌ها و قرن‌های پیش افرادی مثل داعشی‌های امروزی، بسیاری از شیعیان و علمای ما را کشتند. این تفکر از قبل بوده و امروز پیدا نشده. کسانی مثل شهید اول و شهید ثانی و بسیاری دیگر که نامی از آنها نماند، همه را این افراد کشتند. قبرستان ابوطالبِ مکه مدفن بسیاری از علمای ماست، بااین‌همه خدا نخواست تیرِ مکرشان به هدف بنشیند.

 

مکرهای امروز

امام خمینی رحمه‌اللّه به‌حسابِ نیّتِ الهی خود و مردم به‌حسابِ علاقه‌ای که باطناً و واقعاً به او و دین اسلام داشتند، انقلاب کردند. شاه که خدا او و پدرش را لعنت کند، مقابل ایستاد و بسیاری از مردم را کشت. هرگز نگویید خدا شاه و پدرش را بیامرزد. آنها خیلی مکر کردند؛ آدم‌های زیادی را ظلماً کشتند و خدای تعالی مکرشان را به خودشان بازگرداند.

امروز همه می‌‌دانیم نقایصی وجود دارد، امّا چه کسانی هستند که دین و آدابِ دینی را از جوانان ما می‌‌گیرند و با آنها به روش‌های مختلف مکر می‌‌کنند؟ هرکسی به نحوی به این دین ضرر می‌‌زند. مقصود ما دین اسلام و ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام است. دلمان می‌‌خواهد همه احکام اسلام را یاد بگیرند و پیروی کنند، ولی عده‌ای به میدان آمدند و از نقایصِ موجود سوءاستفاده می‌‌کنند تا به دین مردم ضربه بزنند؛ این مکر است و خدا با آنها مکر می‌‌کند.

انتقاد و نصیحت و امر به معروف و نهی از منکر خوب است و همه قبول دارند، ولی ‌هرگز نگویید این افراد هم حق دارند. هیچ حقی نباید به این‌ها داده شود که آنچه می‌‌خواهند بگویند و بنویسند و شبهه در دین اسلام ایجاد کنند که برخی هم بیایند در خیابان کارهای زشتی بکنند که یقیناً کمک‌هایی هم از خارج، از کشورهای دور مثل امریکا و کشورهای نزدیکِ خودمان به آنها می‌‌رسد. خدا مکر آنها را به خودشان برمی‌گرداند و ذلیل می‌شوند و در ورطه‌های سختی می‌‌افتند، ولی آیا می‌‌توانند دینِ مردم را به‌طورِ کلی از آنها بگیرند یا خیر؟ البته بستگی به این دارد که مردم چقدر دینِ خود را نگه دارند و استقامت کنند و نخواهند به دین ضرر بزنند.

یقیناً همان‌طور که خدای تعالی قول داده و می‌‌شود، دیر یا زود -که طبق آنچه برخی نقل کرده‌اند، بعید است خیلی دور باشد- حضرت صاحب الزمان ظاهر می‌‌شوند و دنیا را پر از عدل و داد می‌‌کنند، درحالی که از ظلم و جور پر شده.

 

مکرهای نفس

مکرهایی که از نفس سرمی‌زند چگونه است و چطور می‌‌توان از این مکرها در امان ماند؟ مثلاً شخصی لباس روحانیت می‌‌پوشد و درس می‌‌خواند، امّا نظرش این است که مجتهد شود و مقامی به‌دست آورد تا عده‌ای دوروبرش جمع شوند و مریدش شوند. شاید این کار به‌نظرِ خودش درست بیاید، ولی درواقع نوعی مکر است؛ یعنی می‌‌خواهد با این نیتِ غیرخدایی، خودش را مطرح کند و رئیس شود؛ این کار ضرر زدن به دین است و اگر کمی تأمل کند، متوجه می‌‌شود کارش غلط است. خداوند هم همین را برایش می‌‌نویسد و در موقعِ لازم رسوایش می‌‌کند. گاهی هم به آنچه می‌‌خواهد، می‌‌رسد، امّا نمی‌‌تواند قلب‌های مردم را به خودش جذب کند. این می‌‌شود مکرِ پروردگار در برابر ضررِ او. او می‌‌خواست ضرر بزند و شاید هم بزند، ولی از آن‌طرف خدای تعالی این‌طور با او مکر می‌‌کند و ضررش را به خودش برمی‌گرداند.

امّا مکر با دیگران؛ گاهی اوقات کسی عده‌ای را دورِ خود جمع می‌‌کند و جلساتی می‌‌گذارد و بین خود و خدا می‌‌خواهد تبلیغ دین کند و نظری جز خدای تعالی ندارد. یکی دیگر حسدِ او را می‌‌برد و می‌‌خواهد کاری کند که مردم از اطرافش پراکنده شوند؛ به همین دلیل شروع می‌‌کند به آبروریزی از او. هرجا می‌‌رود می‌‌گوید: فلانی در گذشته این طور بوده؛ آن کار را کرده و... اگر آن شخص آدم خوبی باشد، خدای تعالی مکرِ این را به خودش برمی‌گرداند و با اعمال و باطنِ خودش رسوا می‌شود.

حال ما چه کنیم که از مکر شیطان و نفس در امان باشیم؟ مهم‌ترین کار این است که دلمان را با خدای تعالی صاف کنیم و همیشه خود را به او بسپاریم. شیطان قسم خورده همه را اغوا کند و نگذارد بندۀ خدا شوند؛ ﴿قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغوِيَنَّهُم أَجمَعين﴾[1] خدا هم فرمود هرچه می‌‌خواهی بکن! چون اختیار دست خودشان است، امّا ﴿إِلّا عِبادَكَ مِنهُمُ المُخلَصين﴾[2] راهی به بندگان مخلَص ندارد. مخلَص یعنی کسی‌که خدا قبولش کرده یا در این راه است؛ یعنی کسانی که زحمت کشیدند و گفتند خدایا خودت حفظمان کن. جوان‌ها گفتند خدایا کمک کن جوانی‌مان بیهوده از کف نرود؛ پیرها هم گفتند خدایا عاقبت به‌خیرمان کن و گذشته‌هامان را ببخش! کسی‌که دائم به خدا التماس و التجا می‌‌کند، شیطان کجا می‌‌تواند بر او مسلط شود؟ شیطان فریاد می‌‌زند و وسوسه می‌‌کند، امّا خدای تعالی او را نگه می‌‌دارد. شیطان مکر می‌‌کند و خدا هم علیه او مکر می‌‌کند و خودش و یارانش را هرروز فروتر می‌‌برد.

بسیارند کسانی که می‌‌خواهند جوان‌های ما را گمراه کنند، ولی آنها که خودشان را به خدا می‌‌سپارند و می‌‌گویند خدایا نگهم بدار؛ خدایا حفظم کن! خدا حفظشان می‌کند و کسانی را که می‌‌خواهند آنان را از جاده دین بیرون کنند، رسوا می‌‌کند و مکرشان را به خودشان برمی‌گرداند.

خوب است هرروز پیش‌از طلوع آفتاب و پیش‌از غروب این دعا را سه ‌مرتبه بخوانید:

«اللَّهُمَّ مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ وَ لا تُزِغْ قَلْبِي بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنِي وَ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ وَ أَجِرْنِي مِنَ النَّارِ بِرَحْمَتِكَ اللَّهُمَّ امْدُدْ لِي فِي عُمْرِي وَ أَوْسِعْ عَلَيَّ فِي رِزْقِي وَ انْشُرْ عَلَيَّ رَحْمَتَكَ وَ إِنْ كُنْتُ عِنْدَكَ فِي أُمِّ الْكِتَابِ شَقِيّاً فَاجْعَلْنِي سَعِيداً فَإِنَّكَ تَمْحُو مَا تَشَاءُ وَ تُثْبِتُ وَ عِنْدَكَ أُمُّ الْكِتَاب»[3]

«خدايا اى دگرگون كننده دل‌ها و ديده‌ها، دلم را بر دينت ثابت بدار و آن را پس‌از اينكه به راهم آوردى گمراه مساز و از نزد خود بر من رحمتى بخش که تويى بسيار بخشنده. به رحمتت از آتش پناهم ده. خدايا بر عمرم بيفزا و در روزی‌ام وسعت عنايت كن و رحمتت را بر من بگستران و اگر نزد تو در كتابِ تقدير و سرنوشت بدفرجام هستم، مرا نيكبخت گردان چراكه تو آنچه را بخواهى محو و آنچه را بخواهى ثبت می‌کنى و كتابِ تقدير و سرنوشت در اختيار توست.»

از امام صادق علیه‌السلام روايت شده: چه چيز شما را بازمی‌دارد از اينكه در هر صبح و شام اين دعا را سه مرتبه بخوانيد؟

خدایا کمک کن هرگز دست از محبّت اهل‌بیت برنداریم، ولو چند نفر باشیم، البته این‌طور نیست و خداوند دینش را گسترش می‌‌دهد.

 

[1] ـ ص‌، ۸۲.

[2] ـ ص، ۸۳.

[3] حاشیه مفاتیح الجنان، دعاهای صبح و شام


 
تمامی حقـوق نزد پایگاه اطلاع رسانی مسجد قبا محفوظ می باشد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید