تفسیر سوره یونس آیه ۶۱ یکشنبه ۱۳۹۷/۰۶/۱۱ جلسه ۴۷ مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

اگر لغزشی از آبرومندی دیدید، او را رسوا نکنید؛ عیبش را بپوشانید و به کسی نگویید. این راجع‌به افراد عادی است، امّا دربارۀ علمای دین مسأله فرق می‌‌کند. کسی‌که عالم دینی شد، باید خیلی مراقب باشد. گاهی هفتاد گناه از جاهل بخشیده می‌شود که یکی از آنها از عالم بخشیده نمی‌شود. لذا کسی‌که به لباس دین درآمده و خود را جلودارِ دینی معرفی کرده، باید حواسش باشد گناهی نکند؛ حرامی انجام ندهد و واجبی را ترک نکند.

 

 بسم اﷲ الرحمن الرحیم

 

تفسیر سوره یونس آیه ۶۱

یکشنبه ۱۳۹۷/۰۶/۱۱  جلسه ۴۷

مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید علی محمد دستغیب

 


 دانلود فایل صوتی


مشاهده و دانلود فیلم جلسه

 

 

وَ ما تَكُونُ في‏ شَأنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاَّ كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفيضُونَ فيهِ وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبينٍ (۶۱)

در هیچ کاری نباشی و هیچ بخشی از قرآن را نخوانی و هیچ کاری نکنید، مگر آنکه ما شاهدِ شما هستیم، هنگامی که مشغولِ آن هستید. و کمترین ذره‌ای از پروردگارِ تو مخفی نیست؛ نه در زمین و نه در آسمان و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر، مگر اینکه در کتابِ مبین ثبت است.

«وَ ما تَكُونُ» و نیستی «ما» در اینجا نافیه است. «في‏ شَأنٍ» در حالِ انجامِ کاری «وَ ما تَتْلُوا» و تلاوت نمی‌‌کنی «مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ» بخشی از قرآن را «وَ لا تَعْمَلُونَ» و انجام نمی‌‌دهید «مِنْ عَمَلٍ» کاری را «إِلاَّ» مگر اینکه «كُنَّا» هستیم «عَلَيْكُمْ شُهُوداً» شاهدِ شما «إِذْ» هنگامی‌ که «تُفيضُونَ فيهِ» مشغولِ آن هستید «وَ ما يَعْزُبُ» و پنهان نیست «عَنْ رَبِّكَ» از پروردگار تو «مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ» به اندازۀ ذره‌ای «فِي الْأَرْضِ» در زمین «وَ لا فِي السَّماءِ» و نه در آسمان «وَ لا أَصْغَرَ» و نه کوچک‌تر «مِنْ ذلِكَ» از آن «وَ لا أَكْبَرَ» و نه بزرگ‌تر «إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبينٍ» مگر اینکه در کتاب مبین ثبت است.

ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ؛ «یَعزُبُ» از عَزب یعنی پنهان شدن یا حایل شدن بین دو چیز است؛ مثلاً مردِ مجرد را «عَزَب» می‌خوانند. یعنی از همسر دور است.

آیات فراوانی در قرآن کریم دربارۀ این است که خدای تعالی بر هر چیزی عالم است و هیچ‌چیز از او پنهان نیست. به‌عنوانِ مثال در سورۀ بقره می‌فرماید:

﴿وَ اعْلَمُوا أَنَ‏ اللَّهَ‏ يَعْلَمُ‏ ما في‏ أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ﴾[1]

«بدانيد خدا از آنچه در دل داريد آگاه است.»

در سورۀ احزاب می‌فرماید:

﴿وَ اللَّهُ‏ يَعْلَمُ‏ ما في‏ قُلُوبِكُم﴾[2]

«خداوند آنچه در دل‌های شماست، می‌داند.»

در سورۀ علق می‌فرماید:

﴿أَ لَمْ‏ يَعْلَمْ‏ بِأَنَ‏ اللَّهَ‏ يَرىٰ﴾[3]

«آیا نمی‌داند که خدا او را می‌بیند؟»

در سورۀ طور می‌فرماید:

﴿وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنا﴾[4]

«و بر فرمانِ پروردگارت صبر کن که تو در چشمِ ما هستی.»

در سورۀ احقاف می‌فرماید:

﴿كَفىٰ‏ بِهِ‏ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُم﴾[5]

«شهادتِ او میان من و شما کافی است.»

 

از این آیات چه استفاده‌ای می‌کنیم؟

اولاً: خدای تعالی ما را از نطفه آفرید و طی نُه ماه مراحلی را در رحمِ مادر بر ما گذراند تا به این دنیا آمدیم. غیر از حضرت آدم همه همین‌طور بودند؛ پیامبران، ائمه، علما، صلحا و... همه روزی نطفه و علقه و مُضغه بودند و بعد طفلِ شیرخوار شدند و به‌تدریج بزرگ شدند تا به کهولت رسیدند. پس خدای تعالی خالقِ همۀ ما و خصوصیاتِ ماست، چطور ممکن است از درون ما آگاه نباشد؟ لذا ما قائل به خدای حیِ قادرِ عالم هستیم؛ این سه صفت از صفاتِ ذاتِ پروردگار است.

ثانیاً: اینکه می‌فرماید «بِأَعْيُنِنا» یعنی تو در چشمِ ما هستی و این منحصر به پیامبر نیست، دربارۀ همۀ بشر همین‌طور است. خدای تعالی چشم ندارد، امّا بیناست؛ یعنی به هرچیزی علمِ کامل دارد و نفوذِ علمِ او موثرتر از دیدن است. مثلاً ممکن است کسی کشورهای خارج را حتی در تلوزیون ندیده باشد، ولی علم به وجود آنها دارد یا مثلاً دربارۀ موضوعاتی مطالعه می‌کند و بدون آنکه آنها را ببیند، می‌داند وجود دارند یا از جهت معنوی، گاهی خدای تعالی عنایت می‌کند و انسان چیزهایی را از افراد ملتفت می‌شود، بدون اینکه چیزی ببیند یا کسی به او بگوید.

جناب‌عالی اگر بخواهید، می‌توانید در عرض یک دقیقه بسیاری از شهرها و کشورها را در ذهن بیاورید یا مثلاً چیزهایی را که در طولِ عمرِ خود دیده‌اید، در یک آن همه را در ذهن می‌آورید؛ این احاطۀ شماست که به اندازه خود دارید. خدایی که شما را خلق کرده، بر شما احاطه دارد، لکن چگونگی این احاطه را باید کم‌کم ملتفت شوید.

ثالثاً: خدای تعالی عالم و شاهد است. خودش فرموده «هُوَ مَعَكُمْ‏ أَيْنَ ما كُنْتُمْ» هرجا باشید، او با شماست، ولی آیا او در دل یا روحمان است؟ دراین‌صورت باید میلیاردها خدا وجود داشته باشد و در هرکس جزئی از آن باشد که این باطل است. علمِ او بر همه‌چیز و همه‌کس احاطه دارد. او واجب‌الوجود است؛‌ یعنی بودنش حتمی است. ما ممکن‌الوجودیم یعنی وجودمان را از او داریم.

اگر می‌‌خواهی او را ببینی، باید بر انجام واجبات و ترک محرمات مراقبت کنی تا به‌تدریج ملتفت شوی که او همراهت است. وقتی در سختی‌ها از ته قلب صدا می‌زنی «یااللّه» یعنی او هست؛ او که شاهدِ اعمال توست و در سختی‌ها ظاهر می‌شود، لکن با این چشم نمی‌شود او را دید؛ نمی‌شود لمسش کرد؛ او در کرات و آسمان‌ها نیست.

مولا علی علیه‌السلام می‌فرماید:

«اتَّقُوا مَعَاصِیَ‏ اللَّهِ‏ فِي‏ الْخَلَوَاتِ‏ فَإِنَ‏ الشَّاهِدَ هُوَ الْحَاكِم‏»[6]

«از نافرمانی خدا در خلوت‌ها بپرهیزید که بیننده همان حکم کننده است.»

آن‌که امروز شما را می‌بیند، همان است که فردا دربارۀ شما حکم می‌کند.

وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين؛ هیچ‌چیز از اعمال شما، حتی مثقالِ ذره‌ای، نه در زمین و نه در آسمان، نه کوچک‌تر و نه بزرگ‌تر، از خدا مخفی نیست و همه در «کتابِ مبین» ثبت است.

 

کتاب مبین چیست؟

یکی از مصادیقِ کتابِ مبین، نفسِ انسان است. هر کاری می‌کنید و هرچه می‌گویید و هر فکری در ذهنتان خطور می‌کند و هرآنچه از ابتدا در یادتان است، همه در نفسِ شما وجود دارد، الآن هم اگر بخواهید، می‌توانید چندین سال را یکباره در مقابلِ خود مجسم کنید؛ این نفس است که کتاب مبین خدای تعالی است. در این باره آیاتِ متعددی در قرآن آمده؛‌ ازجمله در سورۀ تکویر می‌فرماید:

﴿عَلِمَتْ‏ نَفْسٌ‏ ما أَحْضَرَتْ‏﴾[7]

«هر کسی می‌داند چه آماده کرده است.»

روزی که اعمالِ انسان در مقابلش حاضر می‌شود. همۀ این‌ها را می‌دانسته، علمش در وجودش بوده و آنجا آشکار می‌شود.

در سورۀ انفطار می‌فرماید:

﴿عَلِمَتْ‏ نَفْسٌ‏ ما قَدَّمَتْ‏ وَ أَخَّرَتْ﴾[8]

«هر کسی آنچه را پیش فرستاده و آنچه را باقی گذاشته، بداند.»

در سورۀ اسراء می‌فرماید:

﴿وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ في‏ عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً ۞ اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى‏ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسيباً﴾[9]

«و عملِ هر انسانی را به گردنش آویخته‌ایم و روز قیامت کتابی برایش بیرون می‌آوریم که آن را گشوده می‌بیند ۞ کتابت را بخوان که امروز خود بر حسابرسی خویش کافی هستی.»

این کتاب مثل دفترهای اینجا نیست که آن را برگ بزنید و بگویید این مال آن روز است و آن مال آن روز. کتاب کنایه است؛ یعنی همه‌چیز ظاهر می‌شود و هرکسی اثر عملش را می‌بیند و می‌فهمد این همان است که در دنیا انجام داده بود. مثل مرور کردنِ خاطرات، می‌تواند همۀ اعمالش را به‌یاد آورد و پیدا کند. ممکن است در دنیا بعضی چیزها از یادِ انسان برود، ولی آنجا چیزی گم نمی‌شود و یاد آوردنشان یک لحظه هم طول نمی‌کشد.

«اِقْرَأْ كِتابَك» یعنی خودت بخوان و توجه کن. «كَفى‏ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسيبا» خودت کارهایی را که کردی ببین و دربارۀ خودت قضاوت کن!

در سورۀ کهف می‌فرماید:

﴿وَ وُضِعَ‏ الْكِتابُ‏ فَتَرَى الْمُجْرِمينَ مُشْفِقينَ مِمَّا فيهِ وَ يَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغيرَةً وَ لا كَبيرَةً إِلاَّ أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً﴾[10]

«کتابِ اعمال گشوده می‌شود، پس گناهکاران را می‌بینی که از آنچه در آن است هراسان‌اند و می‌گویند وای بر ما! این چه کتابی است که هیچ کوچک و بزرگی را از قلم نینداخته، جز اینکه همه را به حساب آورده است و هرچه کرده‌اند همه را حاضر می‌بینند و پروردگارت به احدی ظلم نمی‌کند.»

در عالم برزخ و قیامت همه‌چیز از اول عمر تا آخر، یک‌آن مقابل انسان ظاهر می‌شود و می‌بیند که هیچ‌چیز فراموش نشده و هر عملِ کوچک و بزرگی نوشته شده است.

در سورۀ الحاقه می‌فرماید:

﴿فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ كِتابَهُ بِيَمينِهِ‏ فَيَقُولُ هاؤُمُ اقْرَؤُا كِتابِيَه ۞ إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَه﴾[11]

«امّا کسی‌که کتابش به دست راستش داده شود، گوید بیایید کتابِ مرا بخوانید! ۞ من یقین داشتم حساب خود را می‌بینم.»

دستِ راست کنایه از این است که حرکتش خدایی بوده و نجات یافته است. خودش را به خدا و حضرات معصومین علیهم‌السلام و خوبان وصل کرده و اکنون با خوشحالی فریاد می‌زند بیایید کتاب مرا بخوانید. من می‌دانستم چنین چیزی وجود دارد، ولی آن‌که کتابش را به دستِ چپش می‌دهند، آن‌قدر خجالت‌زده و بیچاره می‌شود که می‌گوید کاش کتابم را نداده بودند؛ کاش حسابم را ندیده بودم؛ کاش طعمۀ مرگ شده بودم! ﴿وَ أَمَّا مَنْ أُوتِیَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَيَقُولُ يا لَيْتَني‏ لَمْ أُوتَ كِتابِيَهْ ۞ وَ لَمْ أَدْرِ ما حِسابِيَهْ ۞ يا لَيْتَها كانَتِ الْقاضِيَةَ﴾[12]

در سورۀ آل عمران می‌فرماید:

﴿يَوْمَ‏ تَجِدُ كُلُ‏ نَفْسٍ‏ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعيداً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ﴾[13]

«روزى كه هركس، هر كار نيكى كرده حاضر مى‌بيند و هر كار بدى كرده، آرزو مى‌كند اى كاش ميان او و كار بدش فاصلۀ زيادى بود؛ و خدا شما را از خود بيم مى‌دهد و خدا به بندگان مهربان است.»

یکی دیگر از مصادیق کتاب مبین «امام معصوم» است که با علم خدایی شاهدِ اعمال ماست. در سوره یاسین می‌فرماید:

﴿وَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ أَحْصَيْناهُ‏ في‏ إِمامٍ مُبينٍ﴾[14]

«و هرچیزی را در پیشوایی که روشن است برشمردیم.»

امام معصوم در اثر تقرّب به خدای تعالی، صفات خدایی دارد و ازجمله صفاتِ خدا، علم و قدرت و حیات است. حیاتِ خدایی، یعنی همیشه زنده‌اند، حتی در خواب هم قلبشان بیدار است «أنام و لا ینام قلبی» (می‌خوابم و قلبم به خواب نمی‌رود) البته بدن بعداز مدتی از کار می‌افتد، امّا خودشان زنده و شاهدند.

﴿فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى‏ هؤُلاءِ شَهيداً﴾[15]

«پس چگونه است ]حالِ آنان[ هنگامی که از هر امّتى گواهى مى‌آوريم و تو را بر آنان گواه مى‌گيريم؟»

در روایت است که پیامبر اکرم صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله گفت خدایا اجازه بده حساب امّتِ من با من باشد تا روز قیامت پیش مردم رسوا نشوند. من امتم را دوست دارم و به آنها رحم دارم.

خداوند فرمود حسابِ امّتِ تو را خودم برعهده می‌گیرم که اگر لغزشی داشته باشند، از تو هم پنهان ماند و پیش تو رسوا نشوند. شاید چیزهایی بین من و او باشد و من نخواهم حتی تو آنها را بدانی.

معدنِ رحم، خدای تعالی است. او چقدر به بندگانش مهربان است و آنها چقدر از او می‌گریزند! اگر کمی زندگی سخت شود، همه‌چیز را رها می‌کند و از خدا رو می‌گرداند، امّا باز هم خدای تعالی می‌فرماید برگرد.

«لو علم المدبرون کیف اشتیاقی بهم لماتوا شوقا»

«اگر آنان که پشت کردند می‌دانستند اشتیاقِ من به آنها چگونه است، از فرط شوق می‌مردند.»

 

عیب‌پوشی

«أَقِيلُوا ذَوِي الْمُرُوءَاتِ عَثَرَاتِهِمْ فَمَا يَعْثُرُ مِنْهُمْ عَاثِرٌ إِلَّا وَ يَدُ اللَّهِ بِيَدِهِ يَرْفَعُه‏»[16]

«از لغزش جوانمردان درگذريد، زيرا جوانمردى نمى‏لغزد جز آنكه دستِ خدا او را بلند سازد.»

اگر لغزشی از آبرومندی دیدید، او را رسوا نکنید؛ عیبش را بپوشانید و به کسی نگویید. این راجع‌به افراد عادی است، امّا دربارۀ علمای دین مسأله فرق می‌‌کند. کسی‌که عالم دینی شد، باید خیلی مراقب باشد. گاهی هفتاد گناه از جاهل بخشیده می‌شود که یکی از آنها از عالم بخشیده نمی‌شود. لذا کسی‌که به لباس دین درآمده و خود را جلودارِ دینی معرفی کرده، باید حواسش باشد گناهی نکند؛ حرامی انجام ندهد و واجبی را ترک نکند.

«زلّة العالم مضروب بها الطّبل و زلّة الجاهل يخفيها الجهل»[17]

«لغزش عالم بر طبل زده شده و لغزش نادان را جهل می‌پوشاند.»

یعنی لغزشِ عالم خیلی زود آشکار می‌شود ولی لغزشِ جاهل به‌خاطرِ جهلش پوشیده می‌ماند؛ او مورد رحم است. دلیلش هم روشن است؛ وقتی طلبه یا عالمی خلافی کرد، دینِ عده‌ای متزلزل می‌شود.

 

[1] ـ بقره، ۲۳۵.

[2] ـ احزاب، ۵۵.

[3] ـ علق، ۱۴.

[4] ـ طور، ۴۸.

[5] ـ احقاف، ۸.

[6] ـ نهج‌البلاغه، حکمت ۳۲۴.

[7] ـ تکویر، ۱۴.

[8] ـ انفطار، ۵.

[9] ـ اسراء، ۱۳ و ۱۴.

[10] ـ کهف، ۴۹.

[11] ـ الحاقه، ۱۹ و ۲۰.

[12] ـ الحاقه، ۲۵ تا ۲۷.

[13] ـ آل عمران، ۳۰.

[14] ـ یس، ۱۲.

[15] ـ نساء، ۴۱.

[16] ـ نهج‌البلاغه، حکمت ۲۰.

[17] ـ نهج‌الفصاحه، ۵۱۱.


 
تمامی حقـوق نزد پایگاه اطلاع رسانی مسجد قبا محفوظ می باشد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید