تفسیر سوره توبه آیات ۹ و۱۰ چهارشنبه ۱۳۹۵/۰۷/۲۸ جلسه ۸ حضرت آیت الله العظمی سید علی محمد دستغیب

شیرینی دوستی خدا (حلاوة حبّ اﷲ) مثل غذاهای چرب و شیرین نیست؛ مثل لذت معصیت نیست. این‌ها آلودگی است. آن شیرینی را تا کسی نچشد، نمی‌فهمد. اهل دنیا طالب این معنا را دیوانه می‌خوانند؛ زیرا می‌بینند به عنوان مثال، قید دنیا را زده و طلبه شده است. هر کس می‌‌رسد، می‌‌گوید: چرا با این استعداد، طلبه شدی تا گرسنگی بخوری؟ ولی او چون لذت حبّ خدا را چشیده، گوشش به این حرف‌ها بدهکار نیست.

این منحصر به طلاب نیست؛ کسی که به پول‌های هنگفت دسترسی دارد، امّا خدا را در نظر می‌‌آورد، بالا می‌‌‌رود و لذت حبّ خدا را می‌‌چشد یا آن که با نامحرم در جای خلوت تنها می‌‌شود و در حالی که زمینه گناه برایش مهیّاست، خود را نگه می‌دارد و از گناه حفظ می‌ کند، همین طور است.

 این مسائل گاه و بی‌گاه برای هر کسی پیش می‌‌آید، ولی آن که نفس خود را مهار کند و به شیطان اعتنا نکند، خداوند لذت حبّ خود و حبّ اهل بیت را به او می‌چشاند و بالایش می‌برد.

وقتی گریه بر امام حسین علیه السلام این همه مورد رضایت اهل بیت است، یقیناً از رعایت تقوا بیشتر خشنود می‌‌شوند. در مقابل اگر محبّ اهل بیت، گناه کند، ایشان را آزرده کرده است.

 

 بسم اﷲ الرحمن الرحیم

 

تفسیر سوره توبه آیات ۹ و۱۰

چهارشنبه ۱۳۹۵/۰۷/۲۸ جلسه ۸

حضرت آیت الله العظمی سید علی محمد دستغیب

 

 

 

اِشْتَرَوْا بِآيٰاتِ اَللّهِ ثَمَناً قَلِيلاً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ إِنَّهُمْ سٰاءَ مٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ (9)

آیات خدا را به بهای ناچیزی فروختند و از راه او جلوگیری کردند. به راستی چه بد کارهایی می‌‌کردند.

لاٰ يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً وَ أُولٰئِكَ هُمُ اَلْمُعْتَدُونَ (10)

درباره هیچ مؤمنی حق خویشاوندی و عهدی را رعایت نمی‌کنند و آنان همان تجاوزگرانند.

اِشْتَرَوْا بِآيٰاتِ اَللّهِ ثَمَناً قَلِيلاً؛ «اشتراء» به معنی خریدن و در برابر «ابتیاع» (فروختن) است. گاه شراء و اشتراء به معنی فروختن هم به کار برده می‌‌شود؛ مثل همین آیه.

فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِه؛ «صدّ» یعنی جلوگیری کردن و مانع شدن. طبیعتاً کسانی که آیات خدا را به دنیا می‌فروشند، مانع مردم از ر سیدن به پروردگار می‌‌شوند و آنان را از راه او باز می‌دارند. ظاهر آیه درباره مشرکان، یهودیان و همه‌ی کسانی است که علیه اسلام همدست شده، آیات خدا را به بهای ناچیز دنیا (ثمن قلیل) فروختند. مقصود از «سَبیله» اسلام و پیامبر اکرم صلّی اﷲ علیه و آله است.

إِنَّهُمْ سٰاءَ مٰا كٰانُوا يَعْمَلُون؛ «ساء» از «سوء» به معنای بدی و زشتی است. خداوند در مقام تقبیح فعل مشرکان و کافران می‌‌فرماید: کاری که آنان کردند، بسیار زشت و ناپسند بود.

به حساب «آیاتِ اﷲ» آیه ناظر به اهل کتاب و مشرکان است؛ چراکه یهود و نصارا، خصوصیات پیامبر اسلام را در تورات و انجیل دیده بودند، حتّی برخی یهود به انتظار ظهور پیامبر به مدینه و اطراف آن کوچ کردند، امّا در نهایت علمای آنان آیات خدا را به بهای مال و مقام دنیا فروختند. مشرکان نیز حقانیت قرآن را می‌‌فهمیدند و اعجاز فصاحت و بلاغت آن برایشان روشن بود، ولی سران آنها نتوانستند قید ریاست خود را بزنند و به انکار و دشمنی با قرآن و پیامبر پرداختند. نتیجه‌ی کارشان، بستن راه خدا و جلوگیری از ایمان آوردن عوام و زیردستانشان شد.

وقتی خدای تعالی می‌‌فرماید «سٰاءَ مٰا كٰانُوا يَعْمَلُون» یعنی تمام خصوصیات آنان؛ اعم از روحیه، نفس، باطن، اعمال و عاقبتشان بد است.

لاٰ يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً؛ مشرکان و اهل کتاب، هر جا منافعشان اقتضا کند، حق خویشاوندی و عهد را درباره مؤمنان رعایت نمی‌‌کنند؛ جان، مال و آبروی آنان برایشان اهمیتی ندارد و هر چه مزاحمشان باشد از میان برمی‌دارند.

أُولٰئِكَ هُمُ اَلْمُعْتَدُون؛ «معتد» یعنی تجاوزگر؛ کسی که از حدود الهی عبور کند و حریم آن را بشکند.

در هر زمان و مکان، عالمان و بزرگان اهل کتاب، دین مبین اسلام را انکار کنند، مشمول این آیات می‌شوند؛ یعنی هم آیات خدا را به بهای ناچیز دنیا فروخته‌اند؛ هم مانع راه خدا گشته‌اند و هم متجاوز و بدکارند. مصداق بارز این افراد، برای مثل امروز، یهودیان صهونیست است.

نه فقط اهل کتاب و مشرکان، مسلمانانی هم که آیات خدا را انکار می‌‌کنند، مشمول آیه قرار می‌‌گیرند؛ پس کسانی که ولایت امیر المؤمنین و فرزندان ایشان را انکار کرده، آیات نازل شده در شأن مولا علی علیه السلام را به تأویل می‌‌برند، از جمله این افرادند؛ مثل بنی امیه، بنی عباس.

این در حالی است که رسول خدا صلّی اﷲ علیه و آله فرمودند:

«أنا و علی مِن شَجَرة واحده و سایرُ الناس مِن شَجَرٍ شتّیٰ»

«من و علی از یک درخت و دیگر مردمان از درخت دیگرند.»

گناه اصلی این کار بر عهده‌ی عالمان آنهاست که قرآن را می‌‌فهمند، امّا روایات جعلی در ذمّ شیعیان می‌‌سازند و به خورد مردم می‌‌دهند. این کار یعنی بستن راه خدا، جلوگیری از انتشار فضائل امیر المؤمنین و سایر حضرات معصومین علیهم السلام و دشمنی با دوستان ایشان هنوز هم ادامه دارد.

البته از نظر ما شیعه، اهل تسنّن تا وقتی که سه اصل توحید، نبوت و معاد ر ا قبول دارند، مسلمان محسوب می‌‌شوند؛ ‌جان و مالشان در امان، بدنشان طاهر و ذبیحه‌شان حلال است، ولی دشمنان اهل بیت و شیعیان، طبق روایات معتبر، کافر هستند.

 

مصداق دیگر آیه

در میان شیعه؛ طلّاب، علما و همه‌ی کسانی که آیات قرآن را می‌‌فهمند و می‌خواهند باتقوا باشند، باید بدانند اگر مرتکب گناه کبیره شدند، مشمول آیه می‌‌شوند؛ یعنی وقتی می‌فهمند قسم دروغ، حرام و گناه کبیره است، اگر به خاطر منفعت بیشتر یا مقام بالاتر، قسم دروغ ‌خوردند، مصداق «اشتَرَوا بِآياتِ اَللّهِ ثَمَناً قَلِيلاً» قرار می‌‌گیرند؛ چراکه هوای نفس خود را به جای قرآن برگزیده‌اند. اصرار بر گناهان صغیره هم همین طور است؛ یعنی مثلاً اگر نگاه به نامحرم گناه صغیره باشد، تکرار آن موجب کبیره شدنش می‌‌شود و در ضمن همین آیه قرار می‌گیرد. مجموع این اعمال موجب می‌‌شود هم خود شخص از راه خدا باز ماند و سست شود و هم دیگران را از آن باز دارد. اگر هم ظاهراً دعوت به خدا کند، در واقع دعوت به خود می‌کند.

بنابراین علما و مؤمنانی که مشهور به ایمان هستند و آثار تدین در آنان ظاهر است، اگر کاری کنند که عده‌ای از دین زده شوند یا گناه کبیره انجام دهند، در واقع آیات خدا را به دنیا و خواهش‌ّهای نفس فروخته‌اند و مانع راه خدا شده‌اند. هر کس چنین کند، به خود زیان رسانده است. کسانی هم که به خاطر این افراد، قید دینداری را می‌‌زنند، خطاکارند؛ چراکه حق ندارند دین خود را از هر کسی بگیرند و وظیفه دارند در این باره تأمّل و تدبّر کنند.

کسانی که آیات خدا را به بهای ناچیز دنیا می‌‌فروشند، کافر و مشرک باشند یا ظاهراً مسلمان، فرقی نمی‌کند؛ چراکه وقتی پای منافعشان پیش می‌‌آید، نه ملاحظه خویشاوندی می‌‌کنند و نه به عهد و پیمان‌های خود وفادار می‌‌مانند. آنان متجاوزند و با اعمال خود، حدود الهی را می‌شکنند. ریشه این کار نیز حبّ دنیاست.

 

بحث روایی

در اصول کافی، باب «ذمّ الدنیا و الزهد فیها» ۲۵ روایت در مذمت دنیا و دل بستن به آن آمده است که به برخی از آنها اشاره می‌‌کنیم. در روایت بیستم این باب، از امام باقر علیه السلام روایت شده است:

«وَ اعْلَمْ أَنَّكَ سَتُسْأَلُ‏ غَداً إِذَا وَقَفْتَ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْ أَرْبَعٍ؛ شَبَابِكَ فِيمَا أَبْلَيْتَهُ وَ عُمْرِكَ فِيمَا أَفْنَيْتَهُ وَ مَالِكَ مِمَّا اكْتَسَبْتَهُ وَ فِيمَا أَنْفَقْتَهُ فَتَأَهَّبْ لِذَلِكَ وَ أَعِدَّ لَهُ جَوَاباً»[1]

«بدان كه چون فرداى قيامت در برابر خداى عزّ و جلّ بايستى، از چهار چيز سؤال می‌‌شوى؛ جوانیت‏ را در چه راهی سپری كردى؛ عمرت را در چه راهی گذراندى؛ مالت را از کجا بدست آوردى و در چه راه خرج كردى؟ پس آماده اين مقام باش و پاسخش را تهيه كن!»

گاه انجام بعضی گناهان، حسنات انسان را از بین می‌‌برد و بعضی انوار را زائل می‌‌کند.

در روایت دیگر این باب از على بن الحسين عليهما السلام پرسيدند، كدام عمل نزد خداى عزّ و جلّ بهتر است؟

فرمود: بعد از معرفت خدای تعالی و رسولش، هيچ عملى بهتر از دشمن داشتن دنيا نيست. حبّ دنیا شعبه‌های بسیار دارد و برای گناهان نیز شعبه‌های بسیار است. نخستين نافرمانى از دستور خدا، تكبر بود که شیطان انجام داد، هنگامی كه سر پيچى و تکبر كرد و از كافران گشت.

نافرمانی ديگر، حرص است كه آدم و حوا مرتکب شدند، زمانى كه خداى عز و جل به آنها فرمود: «از هر چه خواهيد بخوريد ولى به اين درخت نزديک نشويد كه از ستمكاران باشيد!» پس آدم و حوا چيزى را گرفتند كه بدان احتياج نداشتند، و اين خصلت تا روز قيامت در ذريه آنها رخنه كرد؛ از اين رو بسیاری از چیزهایی که آدميزاد می‌‌طلبد، بدان احتياج ندارد. سرپیچی ديگر، حسد است كه نافرمانى پسر آدم (قابيل) بود، زمانى كه به برادرش (هابيل) حسد برد و او را كشت.

از اين نافرمانی‌ها؛ میل به زن‌ها، محبّت دنيا، حبّ رياست، راحت طلبی، علاقه به‏ سخن گفتن، جاه‌طلبی و دوستى ثروت منشعب گشت. اين هفت خصلت، همگى در حبّ دنيا گرد آمده‏اند؛ از اين رو پيامبران و علما، بعد از شناخت اين مطلب گفتند: حبّ دنيا، منشأ و اصل هر خطا و گناه است.

دنيا دو گونه است: دنياى رساننده و دنياى ملعون (دنيایى كه انسان را به طاعت و قرب خدا می‌‌رساند و مزرعه‌ی آخرت می‌‌شود، و دنيایی كه بيش از مقدار حاجت است و مايه دورى از رحمت خداست)[2].

«راحت‌طلبی» یعنی موقع نماز صبح، خواب را ترجیح بدهد و بگوید بعداً قضایش را می‌‌خوانم یا نماز ظهر و عصر را به خاطر تنبلی نخواند و یا وقتی معصیتی پیش می‌‌آید، به خاطر راحتی نفس آن را انجام دهد. «حبّ کلام» یعنی وقتی مشغول حرف زدن می‌شود، حلال و حرام آن را رعایت نکند و هر چه بر زبانش آمد، بگوید. «حبّ علو» یعنی بخواهد بالاتر از همه باشد و هر کس را بالاتر از خود دید، بکوبد؛ مثل پلنگ که هر حیوانی را بالاتر از خود ببیند، می‌‌زند.

در روایت دیگری از همین باب امام صادق علیه السلام فرمودند:

«إِذَا تَخَلَّى الْمُؤْمِنُ مِنَ الدُّنْيَا سَمَا وَ وَجَدَ حَلَاوَةَ حُبِّ اللَّهِ وَ كَانَ عِنْدَ أَهْلِ الدُّنْيَا كَأَنَّهُ قَدْ خُولِطَ وَ إِنَّمَا خَالَطَ الْقَوْمَ حَلَاوَةُ حُبِّ اللَّهِ فَلَمْ يَشْتَغِلُوا بِغَيْرِه»[3]

«هنگامی که مؤمن از دنيا كنار كشد، بالا می‌‌رود و شيرينى محبّت خدا را می‌‌چشد. نزد اهل دنيا ديوانه نمايد، در حالی که  شيرينى محبّت خدا با آنها آميخته شده كه به چيز ديگر مشغول نشوند.»

خالی شدن از دنیا یعنی خالی شدن از حبّ دنیا و صفات ناپسندی که در روایت قبل شمرده شد. «سما» یعنی از جهت روحی بالا می‌رود و اسیر دنیا نمی‌شود، البته خداوند باید این موهبت را عنایت فرماید، وگرنه خدا به حضرت موسی می‌‌فرماید: «اگر تو را به خود رها کنم، مانند همین گناهکاران می‌‌شوی». اگر کسی واقعاً به خدا و ائمه اطهار علیهم السلام تمسک جوید، آنان حفظش می‌‌کنند.

شیرینی دوستی خدا (حلاوة حبّ اﷲ) مثل غذاهای چرب و شیرین نیست؛ مثل لذت معصیت نیست. این‌ها آلودگی است. آن شیرینی را تا کسی نچشد، نمی‌فهمد. اهل دنیا طالب این معنا را دیوانه می‌خوانند؛ زیرا می‌بینند به عنوان مثال، قید دنیا را زده و طلبه شده است. هر کس می‌‌رسد، می‌‌گوید: چرا با این استعداد، طلبه شدی تا گرسنگی بخوری؟ ولی او چون لذت حبّ خدا را چشیده، گوشش به این حرف‌ها بدهکار نیست.

این منحصر به طلاب نیست؛ کسی که به پول‌های هنگفت دسترسی دارد، امّا خدا را در نظر می‌‌آورد، بالا می‌‌‌رود و لذت حبّ خدا را می‌‌چشد یا آن که با نامحرم در جای خلوت تنها می‌‌شود و در حالی که زمینه گناه برایش مهیّاست، خود را نگه می‌دارد و از گناه حفظ می‌ کند، همین طور است.

 این مسائل گاه و بی‌گاه برای هر کسی پیش می‌‌آید، ولی آن که نفس خود را مهار کند و به شیطان اعتنا نکند، خداوند لذت حبّ خود و حبّ اهل بیت را به او می‌چشاند و بالایش می‌برد.

وقتی گریه بر امام حسین علیه السلام این همه مورد رضایت اهل بیت است، یقیناً از رعایت تقوا بیشتر خشنود می‌‌شوند. در مقابل اگر محبّ اهل بیت، گناه کند، ایشان را آزرده کرده است.

 

[1] ـ كافی، ‏2، 135.

[2] ـ كافی، ‏2، 130.

[3] ـ همان.


 
تمامی حقـوق نزد پایگاه اطلاع رسانی مسجد قبا محفوظ می باشد.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید